کپی کن
حاشیهنویسی روش جدیدی نیست؛ احتمالاً بسیاری از دانشآموزان بارها به صورت ناخودآگاه از این روش استفاده کردهاند و هنگام مطالعه، نکات مهم را در حاشیه کتاب یا جزوه خود نوشتهاند. دانشآموزان موفق همیشه به دنبال روشهایی هستند که بازدهی مطالعه را افزایش دهد. حاشیهنویسی کمک میکند نکات مهم کتاب درسی، تستها و منابع کمکآموزشی را در کنار منبع اصلی جمعآوری کنید و در زمان مرور، سریعتر به آنها دسترسی داشته باشید. تجربه بسیاری از دانشآموزان نشان داده است که حاشیهنویسی میتواند نسبت به خلاصهنویسی، مرور مطالب را سریعتر و دسترسی به نکات مهم را آسانتر کند؛ زیرا متن اصلی کتاب همچنان حفظ میشود.
به همین دلیل، یادگیری اصول صحیح این روش میتواند به شما کمک کند زمان مطالعه و مرور خود را بهتر مدیریت کنید. شما به عنوان دانشآموزی که هر روز با حجم زیادی از مطالب درسی روبهرو هستید، باید از روشهایی استفاده کنید که یادگیری عمیقتر و مرور سریعتر مطالب را امکانپذیر کند.
اگرچه شک نداریم تا حدی با حاشیه نویسی آشنایی دارید، اما قصد داریم این روش را به صورت حرفهای آموزش دهیم. پس اگر میخواهید بدانید حاشیه نویسی چیست و چگونه حاشیه نویسی کنیم تا انتها با پایتخت کتاب همراه باشید. در صورتی که زمان کافی برای خواندن مقاله ندارید پادکست زیر را گوش دهید:
تعریف و هدف حاشیه نویسی چیست؟
حاشیهنویسی یکی از روشهای مطالعه فعال است که در آن دانشآموز نکات مهم، نکات تستی، ارتباط بین مفاهیم و توضیحات تکمیلی را در کنار متن اصلی کتاب ثبت میکند تا یادگیری و مرور مطالب آسانتر شود. این روش فقط به «نوشتن نکته» محدود نمیشود، بلکه بخشی از فرایند یادگیری فعال محسوب میشود.
به طور کلی، حاشیهنویسی دو هدف اصلی دارد: اضافه کردن نکات تکمیلی به منبع اصلی و مشخص کردن بخشهای مهم برای مرورهای سریعتر.
حاشیهنویسی فقط مخصوص درسهای حفظی نیست
یکی از باورهای رایج این است که حاشیهنویسی تنها برای درسهای حفظی مانند زیستشناسی، دین و زندگی، فارسی یا دروس رشته انسانی کاربرد دارد؛ در حالی که این تصور کاملاً دقیق نیست. واقعیت این است که حاشیهنویسی در همه درسها قابل استفاده است، اما شیوه اجرای آن متناسب با ماهیت هر درس متفاوت خواهد بود.
برای مثال، در درسهای مفهومی و حفظی معمولاً نکات کلیدی متن، توضیحات تکمیلی، ارتباط بین مطالب یا نکات استخراجشده از تستها در حاشیه کتاب نوشته میشود. اما در درسهای محاسباتی مانند ریاضی و فیزیک، حاشیهنویسی شکل دیگری دارد. در این دروس دانشآموز میتواند کنار فرمولها یا روشهای حل مسئله، مواردی مانند شرایط استفاده از فرمول، دامهای تستی، اشتباهات رایج، نکات میانبر، روشهای سریع حل سؤال یا خطاهای شخصی که در آزمونها مرتکب شده است را یادداشت کند.
به همین دلیل، بسیاری از دانشآموزان موفق از حاشیهنویسی در درسهای مختلف استفاده میکنند. تفاوت فقط در نوع اطلاعاتی است که ثبت میشود؛ برای مثال در درسهای حفظی بیشتر روی مفاهیم، ارتباط بین مطالب و نکات مهم تمرکز میشود، اما در درسهای محاسباتی نکات حل مسئله و اشتباهات رایج اهمیت بیشتری دارند. بنابراین، حاشیهنویسی یک روش مطالعه عمومی است که با توجه به ویژگیهای هر درس، شکل و محتوای متفاوتی پیدا میکند.
مقاله مرتبط: روش صحیح درس خواندن، بهترین روش درس خواندن چیست؟
چگونه حاشیه نویسی کنیم؟
طبیعتا حاشیه نویسی چیزی فراتر از نوشتن چند جمله بیهدف و تصادفی در حاشیه کتاب درسی یا جزوه است و اصول و قواعد خاص خود را دارد. برای اینکه یک حاشیه نویسی حرفهای داشته باشید مراحل زیر را دنبال کنید:
- ابتدا یک دور درس مورد نظرتان را با دقت بخوانید.
- برای هر مبحث تعدادی تست آموزشی کار کنید.
- مجدد هر صفحه یا پاراگراف را مطالعه کنید و نکات مهم آن را در قالب جملات کوتاه و کاملا مرتب در حاشیه کتاب بنویسید.
- حتما به شکلها و نمودارهای کتاب درسی توجه کنید و نکات مهم و تکمیلی را زیر این بخشها بنویسید.
- بهتر است دور کلمات مهم در هر جمله از حاشیه نویسیتان خط بکشید یا کلمات مهم را هایلایت کنید.
مقاله مرتبط: نحوه صحیح مرور مطالب خوانده شده؛ بهترین ابزارها برای مرور کردن مطالب
تفاوت حاشیه نویسی و خلاصه نویسی
ممکن است در ذهنتان تفاوتی بین حاشیه نویسی و خلاصه نویسی قائل نشوید و فکر کنید حاشیه نویسی هم یک جور خلاصه نویسی است، در حالیکه این دو تکنیک هم اهداف متفاوتی دارند و هم روش انجام آنها با هم فرق دارد. شما در خلاصه نویسی میخواهید کل مبحث را یک دور به زبان ساده و به صورت خلاصه و فشرده بنویسید تا بعدها به جای مرور کتاب درسی، خلاصهها را بخوانید. اما در حاشیه نویسی هدف این است که نکات مهم و برجسته و نه کل مبحث را یادداشت و از سایر مطالب متمایز کنید و اگر نکتهای از منبع دیگری استخراج کردهاید آن را به منبع اصلی اضافه کنید و همه مطالب را به صورت یک جا و منسجم مطالعه کنید.
همچنین، خلاصهنویسی زمانی کاربرد بیشتری دارد که نیاز به جمعبندی یک مبحث کامل دارید؛ در حالی که حاشیهنویسی برای تکمیل و علامتگذاری منبع اصلی استفاده میشود. در صورت علاقه مند بودن می توانید مقاله “روش مطالعه دروس محاسباتی” را بخوانید.
| مورد | حاشیهنویسی | خلاصهنویسی |
|---|---|---|
| هدف | تکمیل منبع اصلی | جمعبندی کل مطلب |
| محل انجام | کنار متن اصلی | دفتر یا برگه جدا |
| حجم نوشته | کم و نکتهای | بیشتر و جامعتر |
| کاربرد اصلی | مرور سریع | مرور کامل |
مقاله مرتبط: خلاصه نویسی چیست؟ سیر تا پیاز خلاصه نویسی
چند نکته مهم در مورد حاشیهنویسی
برای اینکه حاشیهنویسی به یک روش مطالعه مؤثر تبدیل شود، باید نکاتی را رعایت کنید. بسیاری از دانشآموزان به دلیل نوشتن بیش از حد یا ثبت نکات غیرضروری، بعد از مدتی با کتابی شلوغ مواجه میشوند که مرور آن دشوار است. بنابراین، هدف اصلی باید ایجاد یک منبع شخصی و کاربردی برای مرورهای بعدی باشد.
- حاشیه کتاب نباید شلوغ باشد؛ زیرا اگر نوشتهها زیاد و نامرتب باشند، بعد از مدتی خواندن آنها دشوار میشود و حاشیهنویسی کارایی خود را از دست میدهد. بهتر است نکات را کوتاه، مرتب و با کلمات کلیدی بنویسید.
- از نوشتن مجدد کل متن کتاب درسی در حاشیه هر صفحه خودداری کنید؛ زیرا هدف حاشیهنویسی ثبت نکات مهم و تکمیلی است، نه بازنویسی کامل مطالب.
- اگر نمیدانید چه نکاتی را باید بنویسید، مواردی مانند نکات مهم متن، توضیحات تکمیلی برای درک بهتر شکلها، نکات استخراجشده از تستها، اشتباهات پرتکرار و سوالات مربوط به مطالب درس، گزینههای مناسبی برای ثبت در حاشیه کتاب هستند.
- برای اینکه فضای کافی برای نوشتن داشته باشید، میتوانید از کاغذ یادداشت چسبدار استفاده کنید یا بین صفحات کتاب برگه سفید قرار دهید. همچنین نوشتن نکات با زبان خودتان یا رسم نمودارهای درختی برای برخی مباحث میتواند به یادگیری بهتر کمک کند.
حاشیهنویسی را همراه با مرور انجام دهید
حاشیهنویسی زمانی بیشترین تأثیر را دارد که همراه با مرور منظم باشد. صرف نوشتن نکات در حاشیه کتاب یا جزوه، بدون بازخوانی آنها، تأثیر زیادی بر یادگیری و ماندگاری مطالب نخواهد داشت.
برای استفاده بهتر از این تکنیک، بهتر است نکات نوشتهشده را در زمانهای مختلف مرور کنید؛ برای مثال، یک بار در ۲۴ ساعت اول، بار دیگر حدود یک هفته بعد و در روزهای نزدیک به آزمون نیز نکات کلیدی را مرور کنید. این روش با اصول مرور فاصلهدار هماهنگ است و کمک میکند مطالب برای مدت طولانیتری در حافظه باقی بمانند.
پژوهشهای حوزه علوم یادگیری نیز اهمیت مرور فاصلهدار و بازیابی فعال را در افزایش ماندگاری مطالب تأیید کردهاند. در یک مرور جامع از تکنیکهای یادگیری، Dunlosky و همکاران (2013) روشهایی مانند مرور فاصلهدار و تستزنی آموزشی را از مؤثرترین راهکارهای تقویت یادگیری معرفی کردهاند.
از ثبت همه نکات در حاشیه کتاب خودداری کنید
یکی از اشتباهات رایج برخی دانشآموزان این است که پس از حل هر تست، تمام نکات آن را بدون هیچگونه گزینشی در حاشیه کتاب یادداشت میکنند. این کار باعث میشود کتاب بعد از مدتی شلوغ شود و مرور سریع مطالب دشوارتر شود.
بهتر است فقط نکاتی را ثبت کنید که واقعاً ارزش نگهداری دارند؛ مانند نکاتی که در تستها تکرار شدهاند، احتمال فراموشی آنها زیاد است، در امتحانات و کنکور اهمیت دارند یا به درک بهتر یک مفهوم کمک میکنند. با این روش، کتاب درسی شما به یک منبع شخصیسازیشده و کاربردی برای مرورهای نهایی تبدیل خواهد شد.
مقاله مرتبط: یادداشت برداری؛ نکات و ترفندهای طلایی برای نوت برداری
سخن آخر
حاشیهنویسی زمانی به یک تکنیک مطالعه مؤثر تبدیل میشود که فقط به نوشتن نکات محدود نشود. انتخاب درست نکات، حفظ نظم کتاب و مرور منظم یادداشتها باعث میشود کتاب درسی شما به یک منبع شخصیسازیشده برای یادگیری و جمعبندی تبدیل شود. اگر سوالی در مورد موضوع این محتوا دارید، میتوانید سوالاتتان را در قسمت دیدگاهها با کارشناسان مجموعه پایتخت کتاب در میان بگذارید.
در صورتی که نیاز به خرید کتاب درسی دارید می توانید به پایتخت کتاب مراجعه کنید چرا که جدیدترین و با کیفیت ترین چاپ کتاب ها را در تمامی مقاطع و رشته های تحصیلی فراهم کرده است.
سوالات متداول
به نوشتن نکات مهم و تکمیلی که از متن درس یا تستها و سوالات استخراج شدهاند در حاشیه کتاب درسی یا جزوه، حاشیه نویسی میگوییم. این روش بیشتر برای دروسی همچون زیست، دینی، شیمی و روانشناسی کاربرد دارد.
ابتدا یک دور مطلب مورد نظر را بخوانید و برای آن تمرین تشریحی و تعدادی تست آموزشی کار کنید، در ادامه نکات برجسته و تکمیلی را در قالب جملات کوتاه و کاملا مرتب در حاشیه کتاب درسی بنویسید.
در خلاصه نویسی کل مبحث را به صورت فشرده مینویسید اما در حاشیه نویسی قرار است نکات مهم استخراج شده از متن کتاب کمک آموزشی یا تستها را در حاشیه کتاب یادداشت کنید.
سلام خوب بود مخصوصا تفاوت خلاصه نویسی و حاشیه نویسی
سلام خوشحالیم که براتون مفید بوده