درس خواندن در شب؛ 🌙شب بهتر است یا روز ؟

بسیاری از نوجوانان و جوانان ترجیح می‌دهند شب‌ها درس بخوانند؛ چون احساس می‌کنند در سکوت و آرامش شب تمرکز بیشتری دارند و کمتر دچار حواس‌پرتی می‌شوند. شاید شما هم بیدار ماندن در طول شب را ترجیح می‌دهید اما از معلمان یا مشاورتان شنیده باشید که بهترین بازه زمانی برای درس خواندن، بازه روز است و احتمالاً به شما توصیه کرده‌اند که شب را بیشتر به خواب و استراحت اختصاص دهید.

این گفته تا چه حد درست و علمی است؟ آیا همه افراد باید در طول روز مطالعه کنند؟ پس تکلیف تفاوت‌های فردی چه می‌شود؟ اصلا درس خواندن در شب بهتر است یا صبح؟ در این محتوا به همه این سوالات پاسخ داده‌ایم، پس با پایتخت کتاب همراه باشید.

درس خواندن در شب بهتر است یا صبح؟

قبل از هر چیز باید به دو نکته مهم توجه کنید:

اول: ساعت زیستی و میزان هوشیاری افراد با یکدیگر متفاوت است؛ بنابراین ممکن است زمانی که شما بیشترین تمرکز را دارید با دوستتان متفاوت باشد.

براساس پژوهشی منتشرشده در PubMed، ساعت زیستی هر فرد می‌تواند روی عملکرد حافظه و میزان آمادگی ذهنی او در ساعات مختلف روز تأثیر بگذارد؛ به همین دلیل، بهترین زمان مطالعه برای همه یکسان نیست.

دوم: چه شب درس بخوانید و چه روز، باید در طول شبانه‌روز خواب کافی و باکیفیتی داشته باشید.

میزان خواب موردنیاز به سن و شرایط هر فرد بستگی دارد؛ اما در هر صورت، خواب کافی و منظم برای حفظ تمرکز، یادگیری و عملکرد ذهنی ضروری است و بهتر است بخش اصلی آن در ساعات شب انجام شود.

بهترین زمان درس خواندن چه ساعتی است؟

برای بیشتر افراد، صبح زمان مناسبی برای یادگیری مطالب جدید است؛ اما بهترین زمان مطالعه می‌تواند با توجه به ساعت زیستی هر فرد متفاوت باشد.

به‌طور کلی، برای دانش‌آموزانی که برنامه مدرسه و آزمون‌های صبحگاهی دارند، شروع مطالعه از ساعات ابتدایی روز می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. در روزهای مدرسه نیز بهتر است پس از بازگشت به خانه، کمی استراحت کنید و سپس مطالعه را آغاز کنید. همچنین بهتر است مطالعه سنگین را تا ساعات بسیار دیر شب ادامه ندهید تا خواب شبانه شما مختل نشود. این موضوع دو دلیل مهم دارد:

• اکثر مدارس از ساعت 8 صبح شروع به فعالیت می‌کنند و اگر شب قبل تا دیر وقت بیدار مانده باشید، طبیعتا سر کلاس چرت می‌زنید و تمرکز و یادگیری شما در کلاس کاهش پیدا می‌کند.
• تاریخ برگزاری کنکور و آزمون‌های آزمایشی 8 صبح است و باید مغزتان را عادت دهید که در این ساعت فعال و هوشیار باشد، اگرهمیشه مطالعه و فعالیت ذهنی خود را از ساعات پایانی صبح یا ظهر آغاز کنید، ممکن است در آزمون‌های صبحگاهی برای رسیدن به سطح مطلوب هوشیاری و تمرکز به زمان بیشتری نیاز داشته باشید.

برای اینکه با بهترین ساعت درس خواندن در طول روز بیشتر آشنا شوید و بتوانید زمان مناسب‌تری برای مطالعه خود انتخاب کنید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «بهترین ساعت درس خواندن» را مطالعه کنید.

چرا درس خواندن در طول روز بهتر است؟

درس خواندن در طول روز برای بسیاری از دانش‌آموزان چند مزیت دارد. اگر شب قبل خواب کافی داشته باشید، معمولاً در ساعات ابتدایی روز انرژی ذهنی بیشتری دارید و می‌توانید مطالب دشوارتر را با تمرکز بهتری مطالعه کنید. وجود نور طبیعی نیز می‌تواند به حفظ هوشیاری کمک کند. از طرف دیگر، ریتم شبانه‌روزی بدن باعث می‌شود بسیاری از افراد در ساعات مشخصی از صبح آمادگی بیشتری برای فعالیت‌های ذهنی داشته باشند؛ بنابراین می‌توانید درس‌های مفهومی و سنگین‌تر را در این بازه قرار دهید.

مزایای درس خواندن در شب

با این تفاسیر آیا درس خواندن در شب کاملا غلط است؟ برخی دانش‌آموزان در ساعات شب تمرکز بیشتری دارند و سکوت محیط به آن‌ها کمک می‌کند با حواس‌پرتی کمتری مطالعه کنند. این تفاوت می‌تواند به عادت‌های فردی، ساعت زیستی و شرایط محیط مطالعه مربوط باشد.

اما یادتان باشد که مغز شما بیشتر برای فعالیت در طول روز طراحی شده است و بهتر است شب زنده‌داری را به صورت موقتی در برنامه‌تان قرار دهید (مثلا فقط شب امتحان خیلی سبز ) و آن را به عادت تبدیل نکنید.

برخی از فواید درس خواندن در شب:

• سکوت و آرامش بیشتر محیط
• افزایش تمرکز در مطالعه به علت ساکت بودن محیط
• افزایش احتمال یادآوری در روز بعد
• امکان مرور مطالب پیش از خواب
• عدم ورود داده‌های جدید به مغز بعد از اتمام مطالعه

معایب مطالعه در شب

بعضی افراد در سکوت و آرامش شب تمرکز بیشتری دارند و احساس می‌کنند مطالعه‌شان با حواس‌پرتی کمتری پیش می‌رود. بااین‌حال، بیدار ماندن تا صبح و خوابیدن در ساعات روز می‌تواند باعث خستگی، کاهش انرژی، افت خلق‌وخو و حتی سردرد در روز بعد شود.

برخی از عوارض درس خواندن در شب:

• افت سطح تمرکز در روز بعد
• بهم خوردن تنظیمات هورمونی
• افت خلق و خو در روز بعد
• دسترسی نداشتن به دیگران در صورت برخوردن به مشکل
• محرومیت از نور خورشید (نور خورشید در بهبود خلق‌وخو موثر است و بهترین نور برای چشم ما محسوب می‌شود)

نکات مهم برای درس خواندن در شب

اگر با وجود همه این توضیحات همچنان تصمیم دارید در طول شب درس بخوانید، یا اصلا شرایط خاصی دارید که امکان مطالعه در طول روز را ندارید، سعی کنید نکات زیر را رعایت کنید تا از مطالعه در طول شب بیشترین نتیجه را بگیرید:

• روتین منظمی داشته باشید تا بدنتان به یک برنامه ثابت عادت کند، اینکه مدتی شب درس بخوانید و مدتی در طول روز، نظم بدنتان را بهم می‌ریزد.
• در طول شب از نور طبیعی خورشید محرومید؛ اما سعی کنید مناسب‌ترین نور را برای مطالعه‌تان فراهم کنید.
• در طول شبانه‌روز به اندازه کافی بخوابید و استراحت کنید.
• به چشمانتان استراحت دهید، به ازای هر یک ساعت مطالعه ده دقیقه استراحت کنید.
• به بهانه بیدار ماندن در مصرف قهوه و نسکافه زیاده‌روی نکنید.
• بی‌وقفه پشت میز ننشینید؛ هر یک ساعت چند حرکت کششی انجام دهید.

وضعیت فعالیت مغز در ساعت‌های مختلف

برای اینکه بتوانید تصمیم بهتری بگیرید، بد نیست با عملکرد طبیعی مغز ما در طول شبانه‌روز آشنا شوید. عملکرد مغز در طول روز ثابت نیست و تحت تأثیر ریتم شبانه‌روزی تغییر می‌کند. این ریتم زیستی باعث می‌شود میزان هوشیاری، تمرکز، قدرت یادگیری و سرعت پردازش اطلاعات در ساعات مختلف روز متفاوت باشد. البته این الگو در همه افراد دقیقاً یکسان نیست و عواملی مانند ساعت زیستی، کیفیت خواب، سن و عادت‌های روزانه می‌توانند بر آن تأثیر بگذارند. بااین‌حال، می‌توان یک الگوی کلی از تغییر سطح هوشیاری و تمرکز در طول روز در نظر گرفت.

• ساعت ۷ تا ۹ صبح: مغز به‌تدریج از حالت خواب خارج شده و سطح هوشیاری و تمرکز افزایش پیدا می‌کند. در این بازه، ذهن آمادگی خوبی برای یادگیری مطالب جدید و نسبتاً دشوار دارد؛ بنابراین مطالعه درس‌های مفهومی و سنگین می‌تواند بازده بالایی داشته باشد.
• از ساعت ۹ تا ۱۱ صبح: بسیاری از افراد به اوج عملکرد شناختی خود می‌رسند. در این زمان، حافظه فعال، تمرکز و توانایی تحلیل در بهترین وضعیت قرار دارد. به همین دلیل، مطالعه عمیق، حل مسائل پیچیده، یادگیری مفاهیم جدید و بررسی درس‌های تحلیلی مانند ریاضی، فیزیک یا بخش‌های مفهومی زیست و شیمی، بیشترین اثربخشی را خواهند داشت.
• بین ساعت ۱۱ تا ۱۳: اگرچه انرژی ذهنی نسبت به اوج صبح کمی کاهش پیدا می‌کند، اما مغز همچنان عملکرد مناسبی دارد. این زمان برای ادامه مطالعه، حل تمرین، تکمیل مباحث یا انجام فعالیت‌هایی که به تمرکز خوب نیاز دارند، مناسب است.
• از ساعت ۱۳ تا ۱۵: معمولاً به دلیل صرف ناهار و تغییرات طبیعی ریتم بدن، سطح هوشیاری اندکی کاهش پیدا می‌کند. در این بازه بهتر است به جای مطالعه سنگین، ناهار میل کنید، کمی استراحت داشته باشید، پیاده‌روی کوتاهی انجام دهید یا مطالب قبلی را به‌صورت سبک مرور کنید. اگر احساس خواب‌آلودگی دارید، یک چرت کوتاه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه‌ای نیز می‌تواند به بازیابی انرژی ذهنی کمک کند.
• ساعت ۱۵ تا ۱۸: پس از افت نسبی انرژی در ساعات ابتدایی بعدازظهر، بسیاری از افراد دوباره تمرکز بهتری پیدا می‌کنند. این بازه می‌تواند برای تست‌زنی، حل تمرین، رفع اشکال و جمع‌بندی مناسب باشد.
• بین ساعت ۱۸ تا ۲۱: برای بسیاری از دانش‌آموزان، این ساعات همچنان زمان مناسبی برای مطالعه و حل تمرین است؛ البته بهتر است هرچه به زمان خواب نزدیک می‌شوید، شدت فعالیت ذهنی را به‌تدریج کاهش دهید.
• از ساعت ۲۱ تا ۲۳: در این ساعات بهتر است بیشتر سراغ فعالیت‌های سبک‌تر مانند مرور خلاصه‌ها، فلش‌کارت‌ها، تکمیل تکالیف یا جمع‌بندی مطالب روز بروید. اگر به زمان خواب نزدیک شده‌اید، بهتر است مطالعه سنگین و طولانی را ادامه ندهید تا کیفیت خواب شما کاهش پیدا نکند.
• پس از ساعت ۲۳: عملکرد شناختی به‌تدریج کاهش می‌یابد و بدن برای خواب آماده می‌شود. خواب کافی و باکیفیت یکی از مهم‌ترین عوامل تثبیت حافظه، یادگیری و افزایش عملکرد مغز است. بنابراین، به جای ادامه مطالعه تا نیمه‌های شب، بهتر است در زمان مناسبی بخوابید تا مغز فرصت کافی برای پردازش و تثبیت اطلاعاتی را که در طول روز آموخته‌اید، داشته باشد.

سخن آخر

بهترین ساعت درس خواندن برای همه دانش‌آموزان یکسان نیست و عواملی مانند ساعت زیستی، برنامه مدرسه، زمان آزمون‌ها و کیفیت خواب می‌توانند روی آن تأثیر بگذارند. بااین‌حال، برای بسیاری از دانش‌آموزان مطالعه در طول روز با برنامه روزانه و آزمون‌های صبحگاهی هماهنگی بیشتری دارد.

در نهایت، مهم‌تر از اینکه شب درس بخوانید یا روز، این است که زمانی را انتخاب کنید که در آن تمرکز مناسبی دارید و در عین حال خواب کافی و منظم شما مختل نمی‌شود. اگر شب‌ها تمرکز بیشتری دارید، می‌توانید بخشی از مطالعه را به ساعات ابتدایی شب اختصاص دهید؛ اما بهتر است برای افزایش ساعت مطالعه، خواب شبانه را فدا نکنید.

سوالات متداول