کپی کن
برای مفهومی درس خواندن، باید معنی و دلیل مطالب را بفهمید و بتوانید از آنها در پاسخ به سؤال‌های جدید استفاده کنید. ابتدا تیترها، تصاویر و نمودارها را مرور کنید؛ سپس درس را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنید و هنگام مطالعه، درباره چرایی و چگونگی مطالب از خودتان سؤال بپرسید. فقط کلمات کلیدی و نکات مهم را علامت بزنید، برای مفاهیم مثال‌های ساده بیاورید و آنها را با زبان خودتان توضیح دهید؛ هرجا توضیح دادن دشوار بود، همان بخش را دوباره بررسی کنید. شباهت‌ها و تفاوت‌های مفاهیم را مقایسه کنید و مطالب مرتبط در فصل‌های مختلف را کنار هم قرار دهید. در پایان، از متن سؤال طرح کنید تا موضوع را از زاویه‌های مختلف ببینید. معیار یادگیری را توانایی توضیح دادن و حل سؤال‌های متفاوت بدانید، نه صرفاً حفظ کردن متن یا زیاد درس خواندن.
نظر کارشناسی مشاوران تیم پایتخت کتاب
می‌خواهم مفهومی درس بخوانم، اما نمی‌دانم از کجا بفهمم مطلب را فهمیده‌ام یا فقط حفظ کرده‌ام. این جمله جزو پرتکرار ترین جملاتی هست که از مشاوران پرسیده می‌شود، پیشنهاد من این است که بعد از مطالعه، از خودتان بپرسید «اگر دوستم این قسمت را بلد نبود، چطور برایش توضیح می‌دادم؟» لازم نیست عین جمله‌های کتاب را بگویید؛ با زبان خودتان توضیح دهید و یک مثال بزنید. اگر فقط جمله کتاب به ذهنتان می‌آید، پس نشان می‌دهد که نیاز است مطالب را مفهومی تر بخوانید. اول می‌توانید یک نگاه کلی به درس انداخته و سپس با مفهومی کارکردن دروس و حل یک سؤال تازه، یادگیری‌تان را امتحان کنید. مهم است که پشت جمله‌ای که می‌گویید، فهمی وجود داشته باشد؛ طوری که اگر از خودتان بپرسید «چرا؟» بتوانید دلیلش را توضیح دهید.
باید درس‌هایتان را مفهومی بخوانید و یاد بگیرید. نمی‌دانم چند سال است که درس می‌خوانید اما مطمئنم بارها از معلمان و مشاوان این جمله را شنیده‌اید! همیشه مشاوران تاکید می‌کنند لزوما داشتن ساعت مطالعه بالا و زیاد درس خواندن عامل موفقیت نیست، بلکه مفهومی درس خواندن است که اهمیت دارد. چرا هر چقدر درس میخوانم نمرات و ترازم هیچ پیشرفتی نمی‌کنند؟ اصلا مفهومی درس خواندن یعنی چه؟ چطور مفهومی درس بخوانم و از تلاشم حداکثر نتیجه را بگیرم؟ اگر در ذهن شما هم چنین سوالاتی وجود دارد، برای رسیدن به پاسخ آنها تا انتها با پایتخت کتاب همراه باشید.
مفهومی خواندن یعنی چه؟
بارها از زبان معلمان و دبیران شنیده‌ایم سوالات امتحانات نهایی امسال مفهومی بودند، یا تست‌های کنکور قرار است مفهومی‌تر شوند یا دانش‌آموزی موفق است که مفهومی درس بخواند؛ اما اصلا این مفهومی درس خواندن به چه معنا است؟ سوالات مفهومی یعنی چه؟ گاهی دانش‌آموزی زمان زیادی را برای مطالعه یک درس صرف می‌کند و حتی کلمه به کلمه مطالب را حفظ می‌کند، اما سر جلسه امتحان اگر طراح سوال کمی مطالب را تغییر دهد و از یک زاویه دیگر به مطالب نگاه کند، دانش‌آموز از پس حل سوالات آن درس برنمی‌آید. مطالعه مفهومی یعنی بعد از خواندن هر جمله یا پاراگراف از کتاب درسی، سعی کنید منطق و دلیل پشت آن جمله را درک کنید. مفهومی درس خواندن یعنی بتوانید مطلب را بفهمید، بین بخش‌های مختلف آن ارتباط برقرار کنید و آموخته‌ها را در سوالات جدید به کار ببرید. برای مثال:
دریچه‌های قلب یک طرفه هستند. به جای حفظ کردن طوطی‌وار این جمله باید بپرسید به چه علت؟ ساختار خاص دریچه و تفاوت فشار در دو سمت دریچه باعث این موضوع می‌شود.
دریچه‌های قلب مانند درهای یک طرفه عمل می‌کنند. این دریچه‌ها بر اساس اختلاف فشار خون در دو سمت خود باز و بسته می‌شوند؛ به این صورت که وقتی فشار یک سمت بیشتر باشد، دریچه باز می‌شود و با تغییر فشار، بسته می‌شود. این سازوکار از بازگشت خون جلوگیری می‌کند و باعث می‌شود خون فقط در یک جهت جریان داشته باشد.
چطور مفهومی درس بخوانیم؟
دوستان مفهومی درس خواندن کار سخت و پیچیده‌ای نیست و نیاز به طی هفت خوان رستم ندارد، بلکه اصولی دارد که اگر آنها را رعایت و تمرین کنید، بعد از مدتی بدون اینکه حتی به این موضوع فکر کنید، خودبه‌خود مسیر درست را طی می‌کنید. در غیر این صورت اگر صرفا به فکر حفظ کردن طوطی‌وار جملات و فرمول‌ها باشید بدون اینکه مراحل صحیح مفهومی درس خواندن را طی کنید، فقط زمانتان را هدر داده‌اید و آب در هاون کوبیده‌اید! در ادامه گام‌های زیر را دنبال کنید تا هم از درس خواندن لذت ببرید و هم از تلاشتان حداکثر نتیجه را بگیرید. همچنین اگر می خواهید بدانید چطور کنکوری درس بخوانید مقاله کاربردی پایتخت کتاب را مطالعه کنید.
گام اول، یک دور روزنامه‌وار بخوان
در این گام که برخی مشاوران به آن پیش خوانی هم می‌گویند، قرار است در عرض مدت زمان کوتاهی مثلا ۱۵ دقیقه فقط سرتیترهای اصلی هر درس را مطالعه کنید، تصاویر و نمودارها را ببینید و خلاصه به یک درک کلی از اصل موضوع برسید و آمادگی ذهنی پیدا کنید.
گام دوم، درس را تقسیم‌بندی کن
حالا هر درس یا فصل را به چند بخش کوچک‌تر تقسیم کنید، هر بخش را با دقت زیادی بخوانید و در حین مطالعه از روی هیچ جمله‌ای سرسری عبور نکنید. بعد از اتمام هر جمله یا پاراگراف از خودتان بپرسید چرا، چه منطق و دلیلی پشت این موضوع است و سعی کنید به دنبال منشا و علت آن جمله باشید.
گام سوم، کلمات کلیدی را مشخص کن
همزمان با مطالعه هر پاراگراف سعی کنید کلمات مهم و کلیدی را مشخص کنید و زیر آنها خط بکشید یا آنها را یادداشت کنید. این کار توجه شما را به کلمات مهم جلب می‌کند و حالا اگر سر جلسه امتحان ادبیات جمله را هم کمی تغییر دهند، چون کلمات کلیدی و ارتباط آنها را می‌دانید، گیج و سردرگم نخواهید شد. در علامت‌گذاری مطالب باید دقت کنید که همه جملات ارزش یکسانی ندارند. اگر بیش از حد از هایلایت استفاده کنید، حجم زیادی از مطالب برجسته می‌شود و تمرکز شما روی نکات اصلی کاهش پیدا می‌کند. بنابراین فقط مطالب مهم، پرتکرار، مفهومی و نکاتی که احتمال فراموشی آنها بیشتر است را علامت‌گذاری کنید تا هنگام مرور، سریع‌تر به بخش‌های کلیدی دسترسی داشته باشید.
گام چهارم، مثال اضافی بزن
برای درک مفهوم یک موضوع هیچ کاری به اندازه مثال زدن کاربرد ندارد، البته در کتاب درسی برای آموزش بهتر هر مبحث از تعدادی مثال استفاده شده است، اما زمانی که شما خودتان مثالی می‌زنید هم درک مطلب برایتان راحت‌تر می‌شود و هم آن مثال بهتر در ذهنتان باقی می‌ماند. سعی کنید از مسائل روزمره و به اصطلاح دم دستی به عنوان مثال استفاده کنید، مثلا می‌توانید برای درک حفرات قلب آنها را به اتاق‌هایی تشبیه کنید.
گام پنجم، درس را با زبان ساده برای خودت توضیح بده
شاید فکر کنید این کار زمان شما را هدر می‌دهد در حالیکه یکی از مهم‌ترین گام‌های مفهومی درس خواندن همین مرحله است، برای اینکه این موضوع را درک کنید از یک مثال کمک می‌گیریم. فرض کنید در درس فیزیک می‌خوانیم که الکترون‌ها در داخل سیم با مقاومت مواجه می‌شوند و این مقاومت جریان را تغییر می‌دهد. برای اینکه مفهوم این جمله را درک کنید، می‌توانید آن را به این ترتیب برای خودتان ساده کنید، الکترون‌ها را به افرادی تشبیه کنید که در یک جاده حرکت می‌کنند، فرض کنید گیت‌هایی سر راه قرار دارند که به این افراد اجازه عبور و ادامه مسیر را نمی‌دهند و افراد مجبورند مسیر حرکت خود را تغییر دهند. توضیح دادن مطلب با زبان ساده یکی از روش‌های مؤثر برای کشف نقاط ضعف یادگیری است.
گام ششم، تفاوت‌ها و شباهت‌ها را پیدا کن
شاید برای همه درس‌ها نتوانید از این گام استفاده کنید و اصلا ندانید به چه معنا است، برای اینکه متوجه این موضوع شوید، از یک مثال کمک می‌گیریم. دانستن ویژگی‌های عناصر فلزی و نافلزی جدول تناوبی موضوع مهمی است و برای اینکه این ویژگی‌ها را به صورت مفهومی یاد بگیرید و نه صرفا آنها را حفظ کنید، سعی کنید یک جدول دو ستونی رسم کرده و در یک ستون شباهت‌ها و در ستون مقابل تفاوت‌های این عناصر را بنویسید.
گام هفتم، بین مسائل ارتباط برقرار کن
وقتی سعی می‌کنید بین مطالب مختلف ارتباط برقرار کنید، ناخودآگاه با موضوع مورد نظر بیشتر درگیر می‌شوید و متوجه مفاهیم و لایه‌های عمیق‌تری از آن مطلب خواهید شد. حتما شنیده‌اید که تعدادی از سوالات درس زیست شناسی ترکیبی هستند و برای حل این سوالات باید بتوانید بین موضوعات مختلف ارتباط برقرار کنید. شاید در ظاهر این موضوع دشوار و پیچیده به نظر برسد اما اصلا سخت نیست، بگذارید باز هم مثالی بزنیم.
فرض کنید در یک فصل از درس زیست در مورد دستگاه تنفس یکی از جانداران مثلا ملخ نکاتی ارائه شده است، در فصل دیگری در مورد دستگاه گوارش ملخ و در یک فصل دیگر از کتاب در مورد دستگاه گردش خون این جانور صحبت شده است. حالا بهترین کار این است که خلاصه و نکته‌وار ویژگی‌های مربوط به دستگاه‌های مختلف بدن ملخ را کنار هم بنویسید. به این ترتیب توانسته‌اید بین موضوعات مختلف و فصول مختلف ارتباط برقرار کنید و ویژگی‌های دستگاه‌های مختلف بدن ملخ را به صورت مفهومی بخوانید و آنها را فقط حفظ نکنید.
گام هشتم، طراح سوال باش
همیشه که نباید منتظر باشید بقیه برایتان سوال طرح کنند تا در دام سوالات آنها بیوفتید، گاهی لازم است خلاقیت به خرج دهید و خودتان طراح سوال باشید. وقتی یک پاراگراف یا جمله را می‌خوانید، به جای حفظ کردن طوطی‌وار کلمات آن پاراگراف، خودتان را جای طراح سوال بگذارید و از زاویه دید او به موضوع نگاه کنید، اگر شما طراح سوال بودید چه سوالی از این قسمت طرح می‌کردید. این گام باعث می‌شود بتوانید موضوعات را از زوایای مختلف بررسی کنید و اگر بتوانید این کار را درست انجام بدهید، تبریک می‌گویم راز مفهومی درس خواندن را کشف کرده‌اید! اگر می‌خواهید با روش های درس خواندن برای امتحان بیشتر آشنا شوید مقاله جامع ما درباره این موضوع را بخوانید.
| گام | روش مطالعه | نحوه اجرا |
|---|---|---|
| ۱ | پیش‌خوانی | در زمانی کوتاه، مثلاً ۱۵ دقیقه، تیترها، تصاویر و نمودارها را مرور کنید تا با موضوع کلی درس آشنا شوید. |
| ۲ | تقسیم‌بندی درس | فصل را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنید؛ هر بخش را دقیق بخوانید و دلیل و منطق مطالب را از خود بپرسید. |
| ۳ | مشخص‌کردن کلمات کلیدی | فقط واژه‌ها و نکات اصلی را علامت بزنید و ارتباط آنها را بشناسید؛ از هایلایت‌کردن تمام جمله‌ها بپرهیزید. |
| ۴ | مثال‌زدن | برای هر مفهوم، مثالی تازه و ترجیحاً مرتبط با زندگی روزمره پیدا کنید تا درک و یادآوری آن آسان‌تر شود. |
| ۵ | توضیح با زبان ساده | مطلب را با کلمات خودتان توضیح دهید؛ هرجا نتوانستید روشن توضیح دهید، همان بخش را دوباره بررسی کنید. |
| ۶ | مقایسه مطالب | شباهت‌ها و تفاوت‌های مفاهیم مرتبط، مانند ویژگی‌های فلزها و نافلزها، را در یک جدول بنویسید. |
| ۷ | ارتباط دادن مباحث | نکات مرتبطِ فصل‌های مختلف را کنار هم قرار دهید؛ مثلاً ویژگی‌های دستگاه‌های بدن یک جانور را یک‌جا جمع‌بندی کنید. |
| ۸ | طراحی سؤال | خودتان را جای طراح سؤال بگذارید و از مطالب خوانده‌شده سؤال بسازید تا موضوع را از زاویه‌های مختلف بررسی کنید. |
سخن آخر
آنقدر معلمان و مشاوران در مورد روش های مفهومی درس خواندن صحبت کرده‌اند که این موضوع برای دانش‌آموزان کلیشه‌ای شده است و بعضی از دانش‌آموزان هم فکر می‌کنند برای مفهومی درس خواندن باید شاخ غول بشکنند و از هفت خوان رستم عبور کنند. در این محتوا ابتدا گفتیم که اصلا مفهومی درس خواندن به چه معنا است و بعد در هشت گام توضیح دادیم که چطور به جای حفظ کردن سرسری درس‌ها، می‌توانید آنها را مفهومی بخوانید و یاد بگیرید. اگر سوالی در مورد موضوع این محتوا دارید، می‌توانید سوالاتتان را در قسمت دیدگاه‌ها با کارشناسان مجموعه پایتخت کتاب در میان بگذارید.
سلام وقت بخیر من سال نهم برای دروس مفهومی مثل علوم و ریاضی (به خصوص علوم)تقریبا همین طوری درس میخوندم اما زمان زیادی رو صرف مطالعه مثلا یه فصل میکردم و همین باعث میشد مثلا برای یه درس ۷،۸صفحه ای من ۴،۵ ساعت پشت سر هم وقت میزاشتم چی کار کنم که انقدر طولانی نشه اما مفهومی درس خونده باشم
سلام پایتختی عزیز 💙 احتمالا یا شما وسواس مطالعاتی داشتید یعنی می‌خواستید همون بار اول و با یک دور خوندن تمام نکات رو حفظ کنید یا تمرکز نداشتید و مثلا کمی می‌خوندید بعد حواستون پرت میشد بعد دوباره از اول می‌خوندید دوباره حواس پرتی و... پس اول ببینید مشکل تون کدوم یکی بوده. بعد نکته مهم اینه که هیچ وقت نباید سعی کنید دور اول پرفکت و عالی مطالب رو یاد بگیرید و حفظ کنید، بلکه این اتفاق باید به مرور زمان رخ بده یعنی شما یک دور در حد فهم و یادگیری اولیه بخونید، بعد برید نمونه سوال و تست حل کنید اونجا بیشتر یاد می‌گیرید بعدا مرور کنید باز بیشتر یاد می‌گیرید و توی حافظه تون ذخیره میشه. حالا بحثش خیلی مفصله و اینجا نمیشه تمام نکات رو گفت پس توصیه میکنم داخل وبلاگ پایتخت کتاب مقالات (وسواس در مطالعه، چطور وسواس مطالعاتی را کنترل کنم) و (تمرکز هنگام مطالعه، چگونه روی درس تمرکز کنم) رو بخونید و هرجا سوال داشتید از ما بپرسید
عالییییییی
عالییی
سلام رتبه ۳۴۶۰ منطقه ۲ امکان قبولی در پزشکی روزانه زنجان و شهرهای دیگر و یا دندان تعهدی زنجان را دارد ؟
سلام پایتختی عزیز💙 شانس قبولی این رشته ها برات وجود داره
سلام عالی بود ممنون
سلام پایتختی عزیز💙خوشحالیم که براتون مفید بوده
هرچی سعی میکنم نمتونم مفهومی درس بخوانم
سلام پایتختی عزیز💙 آیا فقط برای یک درس این مشکل را دارید یا تمام دروس، اگر فقط برای یک درس هست توصیه میکنم روش مطالعه صحیحش رو یاد بگیرید. توی وبلاگ پایتخت کتاب مقالات زیادی در مورد روش مطالعه تمام دروس داریم. اگر برای تمام درس‌ها چنین مشکلی دارید، سعی کنید محیط مطالعه، میزان تمرکز، علاقه به دروس، داشتن هدف بلند مدت و روزانه و آیتم‌های این چنینی رو بررسی کنید و ببینید در کدام زمینه مشکل دارید. به عنوان یک توصیه؛ سعی نکنید مطالب رو به زور حفظ کنید بلکه سعی کنید مفهوم و منظور هر جمله رو متوجه بشید، موفق باشید.
من دانش آموز پایه یازدهم تیز هوشان هستم معدل خرداد 18/5 هست به نمره ریاضی که 16 بود اعتراض کردم الان 7 درس من نمره کم شده و نمره ریاضی به 5/5 رسیده و مابقی نیز از 18 به 8/5 و از 19 به 9/5 و همین طور و جالب اینکه من 4 کارنامه متفاوت دارم
سلام پایتختی💙 برین اموزش پرورش حتما اشتباه شده
بی نظیر ممنون از راهنماییتون
سلام پایتختی عزیز💙 خوشحالیم که براتون مفید بوده
سلامم عالیی مرسییی من همیشه این جوری میخونم
💙
سلام من دقیقا همینجوری میخونم ولی بجای پیسرفت دارم پیرفت میکنم؟چه علتی وجود داره که حتی یگذره هم پیشرفتی و یا نمره ای نمیبینم😭
سلام پایتختی عزیز💙 خب این موضوع میتونه دلایل زیادی داشته باشه. شاید منابع مورد استفاده تون برای شما مناسب نمیباشد.