یادداشت‌ برداری؛ نکات و ترفندهای طلایی برای نوت برداری

حافظه ممکن است فراموش کند، اما یک یادداشت خوب می‌تواند نکات مهم را برای مدت‌ها حفظ کند. شاید آخرین باری که سر کلاس درس از نکات مهم یادداشت برداری می‌کردید، فکرش را هم نمی‌کردید که یک نوت برداری ساده چقدر در موفقیت شما در کنکور و امتحانات نهایی تاثیر دارد. یکی از مشکلات رایج دانش‌آموزان و داوطلبان کنکور، فراموش کردن نکات و جزئیات درسی است. یادداشت‌برداری در کنار مرور منظم می‌تواند به یادآوری بهتر این مطالب کمک کند. البته یادداشت‌برداری مؤثر فقط به نوشتن نکات محدود نمی‌شود. اگر اصول آن را ندانید، ممکن است زمان زیادی صرف نوشتن مطالبی کنید که در مرور و یادگیری کمک چندانی به شما نمی‌کنند. در ادامه، با اصول یادداشت‌برداری و چند روش کاربردی برای انجام بهتر آن آشنا می‌شویم. در صورتی که زمان کافی برای خواندن مقاله ندارید، پادکست زیر را گوش دهید:

مشاور سارا رسولی یادداشت‌ برداری؛ نکات و ترفندهای طلایی برای نوت برداری

0:00

0:00

1x

تفاوت خلاصه نویسی و یادداشت برداری چیست؟

یادداشت‌برداری و خلاصه‌نویسی به یکدیگر نزدیک‌اند، اما کاربرد یکسانی ندارند. در یادداشت‌برداری معمولاً نکات مهم را هنگام کلاس، مطالعه یا مشاهده یک محتوای آموزشی ثبت می‌کنیم؛ در حالی که خلاصه‌نویسی اغلب بعد از مطالعه انجام می‌شود و هدف آن فشرده‌سازی و بازنویسی مطالب اصلی است. در مقاله “چگونه خلاصه نویسی کنیم” این روش را کامل توضیح داده‌ایم و در ادامه، روی اصول و تکنیک‌های یادداشت‌برداری تمرکز می‌کنیم.

مقاله مرتبط روش صحیح درس خواندن، بهترین روش درس خواندن چیست؟

چرا یادداشت‌برداری به یادگیری بهتر کمک می‌کند؟

بیشتر ما در دوران تحصیل، هنگام کلاس یا تماشای ویدئوهای آموزشی، نکات مهم را جایی نوشته‌ایم. با این حال ممکن است هنوز هم برخی دانش‌آموزان و داوطلبان به اندازه کافی اهمیت این کار را درک نکرده باشند و از فواید آن آگاهی نداشته باشند. در ادامه به مهم‌ترین فواید یادداشت برداری برای دانش‌آموزان اشاره کرده‌ایم:

• کمک به حفظ تمرکز: یادداشت‌برداری می‌تواند ذهن را درگیر موضوع درس نگه دارد و از تبدیل شدن شما به یک شنونده منفعل جلوگیری کند. اگر هنگام کلاس یا مطالعه زود تمرکزتان را از دست می‌دهید، نوشتن نکات کلیدی می‌تواند به حفظ توجه شما کمک کند. پیشنهاد می کنیم مقاله “افزایش تمرکز در مطالعه” را بخوانید.
• یادگیری فعالانه: وقتی شروع به یادداشت‌برداری می‌کنید، سعی می‌کنید نکات اصلی را تشخیص دهید و مفهوم درس را بهتر بفهمید. این کار شما را فعالانه‌تر با مطالب درگیر می‌کند و می‌تواند یادگیری و یادآوری نکات را آسان‌تر کند.
• مرور سریع در همان روز: مرور درس‌های همان روز یکی از توصیه‌های رایج مطالعاتی است؛ اما همیشه فرصت مطالعه دوباره تمام کتاب یا جزوه وجود ندارد. در چنین شرایطی، یادداشت‌های کوتاه و منظم می‌توانند امکان یک مرور سریع را فراهم کنند. در صورتی که علاقه مندید مقاله “نحوه صحیح مرور مطالب” را بخوانید.
• مرور مطالب قبل از جلسه بعد: اگر بین دو جلسه چند روز فاصله باشد، بخشی از مطالب جلسه قبل فراموش می‌شود. یادداشت‌های کوتاه به شما کمک می‌کنند پیش از شروع جلسه جدید، نکات اصلی را سریع مرور کنید و ارتباط بهتری با ادامه درس داشته باشید. در صورت علاقه مند بودن مقاله “چطور دروس انباشته را بخوانیم” را بخوانید.
• مرور سریع قبل از آزمون: یادداشت‌های منظم کمک می‌کنند در روزهای نزدیک به امتحان یا آزمون، به‌جای مراجعه دوباره به تمام منابع، نکات مهم و جزئیات کلیدی را سریع‌تر مرور کنید. این موضوع به خصوص برای داوطلبان کنکوری که مجبورند حجم زیادی از مطالب را در چند روز پایانی مرور کنند، بسیار اهمیت دارد. حالا خودتان بگویید برای مرور کردن چه چیزی بهتر از یادداشت‌هایی که زمان مطالعه یا شرکت در کلاس برداشته‌اید؟

مقاله مرتبط مطالعه بدون فراموشی به‌روش دانشگاه هاروارد؛ ۸ گام طلایی

با اصول یادداشت برداری آشنا شوید

یادداشت‌برداری فقط به نوشتن چند نکته در کلاس محدود نمی‌شود. اگر یادداشت‌ها ساختار و هدف مشخصی نداشته باشند، ممکن است هنگام مرور چندان کاربردی نباشند. برای داشتن یادداشت‌های مفید، بهتر است اصول زیر را رعایت کنید:

• دفتر مخصوص داشته باشید: اگر یادداشت‌های شما مفصل هستند، بهتر است آن‌ها را روی برگه‌های پراکنده یا در بخش‌های مختلف کتاب ننویسید. برای یادداشت‌های اصلی یک دفتر یا ساختار مشخص داشته باشید؛ نکات بسیار کوتاه و مرتبط با متن را می‌توانید به‌صورت منظم در حاشیه همان صفحه ثبت کنید.
• از قبل کمی با موضوع درس آن جلسه آشنا شوید: با این کار با آمادگی بیشتری سر کلاس حاضر شوید و بدانید چه نکاتی مهم هستند و ارزش یادداشت کردن دارند. می‌توانید چند دقیقه زمان بگذارید، کتاب درسی را ورق بزنید و سر تیترهای اصلی را مطالعه کنید. در صورتی که کتاب درسی ندارید، می توانید در هر مقطعی و هر رشته تحصیلی که هستید، کتاب خود را از پایتخت کتاب تهیه کنید.
• خوانا و منظم بنویسید: قرار نیست هنگام کلاس یادداشت‌های شما کاملاً تمیز و تزئینی باشند؛ مهم این است که نوشته‌ها آن‌قدر خوانا و منظم باشند که هنگام مرور، بدون دردسر مفهوم آن‌ها را متوجه شوید.
• تا حد امکان خلاصه بنویسید: یادتان باشد قرار است فقط نکات مهم و کلیدی را بنویسید؛ پس لازم نیست تمام صحبت‌های معلم را کلمه‌به‌کلمه یادداشت کنید. اگر حجم یادداشت‌هایتان زیاد باشد، هیچ فرقی با جزوه معلم یا کتاب درسی ندارد و احتمال اینکه بخواهید بعدا این یادداشت‌ها را مطالعه کنید هم به حداقل می‌رسد.
• ابزار یادداشت‌برداری مناسب خودتان را انتخاب کنید: یادداشت روی کاغذ برای بعضی دانش‌آموزان تمرکز و یادآوری بهتری ایجاد می‌کند؛ در مقابل، ابزارهای دیجیتال امکان جست‌وجو، دسته‌بندی و ویرایش سریع‌تر یادداشت‌ها را فراهم می‌کنند. روشی را انتخاب کنید که کمترین حواس‌پرتی و بیشترین امکان مرور را برای شما ایجاد می‌کند.
• یادداشت های خود را تکمیل کنید: بعد از اتمام کلاس، سعی کنید با مراجعه به کتاب‌های کمک درسی، یادداشت‌هایتان را کامل کنید و برخی نکات مهم موجود در پاسخنامه تست‌ها را هم به نوت برداری‌تان اضافه کنید. در صورتی که نمی دانید از چه کتاب کمک درسی استفاده کنید، از پایتخت کتاب کمک بگیرید. ما تمامی جدیدترین و بهترین کتاب های کمک آموزشی و کنکوری را از ناشران مختلف برای شما عزیزان فراهم کرده ایم.

مقاله مرتبط درس خواندن در شب؛ 🌙شب بهتر است یا روز ؟

۵ روش پرکاربرد برای یادداشت‌برداری

شاید بپرسید مگر یادداشت برداری هم تکنیک‌های مختلفی دارد؟ در واقع اینکه شما نکات مهم را در حین تدریس یا مطالعه یادداشت کنید، تنها یکی از روش‌های نوت برداری است. یادداشت‌برداری فقط یک روش ثابت ندارد. بسته به نوع درس و شیوه یادگیری شما، می‌توانید از ساختارهای مختلفی برای ثبت و دسته‌بندی نکات استفاده کنید. در ادامه، پنج روش پرکاربرد را معرفی می‌کنیم.

تکنیک اول: روش فهرست‌وار یا Outline

در روش فهرست‌وار، ابتدا موضوع اصلی را می‌نویسید و سپس نکات فرعی را به‌صورت سلسله‌مراتبی زیر آن قرار می‌دهید. هرچه یک نکته جزئی‌تر باشد، در سطح پایین‌تری از فهرست قرار می‌گیرد. این ساختار باعث می‌شود ارتباط میان موضوع اصلی و جزئیات آن هنگام مرور سریع‌تر دیده شود. برای مثال:

میتوکندری یا راکیزه:

• اندامک دو غشایی
• وظیفه تنفس سلولی
• نوع تنفس هوازی
• حاوی DNA مستقل
• تولید ATP

این روش برای درس‌هایی که مطالب آن‌ها قابلیت دسته‌بندی و سلسله‌مراتب دارند، مانند زیست‌شناسی، تاریخ و علوم، کاربردی است.

تکنیک دوم: یادداشت برداری به روش کرنل

در روش کرنل، صفحه به سه بخش تقسیم می‌شود: یک ستون باریک برای کلمات کلیدی و پرسش‌ها، یک ستون بزرگ‌تر برای یادداشت‌های اصلی و بخشی در پایین صفحه برای خلاصه مطالب. هنگام مرور، می‌توانید با نگاه کردن به ستون کلمات کلیدی، اطلاعات بخش اصلی را از حافظه بازیابی کنید.

این روش توسط والتر پاوک، استاد دانشگاه Cornell، توسعه داده شده است و با ترکیب ثبت نکات، طرح سؤال، بازیابی مطالب و مرور منظم، به سازمان‌دهی بهتر یادداشت‌ها کمک می‌کند.

تکنیک سوم: حاشیه نویسی

می‌توانید برای درس‌هایی همچون دینی یا زیست شناسی، نکات مهمی که از تست‌ها و درسنامه‌ها استخراج کرده‌اید را در حاشیه کتاب و در صفحه مربوطه بنویسید. فقط حواستان باشد که نکات را مرتب یادداشت کنید و از در هم و برهم نویسی و شلوغ و کثیف کردن کتابتان خودداری کنید. در مقاله اصول حاشیه نویسی می توانید این موضوع را به طور کامل آموزش ببینید.

موج آزمون زیست شناسی جامع کنکور نشر الگو

1,950,000

20%

1,560,000 تومان

عبارت های کلیدی زیست شناسی کنکور لقمه مهروماه

290,000

20%

232,000 تومان

جیبی زیست شناسی گیاهی خیلی سبز

290,000

18%

237,800 تومان

تکنیک چهارم: هایلایت کردن

هایلایت کردن می‌تواند برای مشخص کردن کلمات و نکات کلیدی سریع باشد؛ اما اگر بخش زیادی از صفحه را رنگی کنید، عملاً اولویت‌بندی مطالب از بین می‌رود. بهتر است فقط اطلاعاتی را مشخص کنید که واقعاً هنگام مرور باید سریع دیده شوند.

تکنیک پنجم: نقشه ذهنی

این تکنیک یکی از تکنیک‌های قدرتمند است و از روش‌های مشترک بین خلاصه نویسی و یادداشت برداری است. موضوع اصلی را در مرکز صفحه قرار دهید و موضوعات فرعی را با شاخه‌هایی به آن متصل کنید. سپس برای هر شاخه، کلمات کلیدی، مثال‌ها یا نکات مرتبط را اضافه کنید. شاید انجام این کار سر کلاس و در حین تدریس معلم کار راحتی نباشد، می‌توانید بعد از مطالعه درس مربوطه و برای نظم‌دهی به اطلاعات و آموخته‌هایتان، از این تکنیک استفاده کنید.

مقاله مرتبط یادگیری سریع؛ آشنایی با تکنیک نقشه کشی ذهنی

اشتباهات رایج در یادداشت برداری

بعضی اشتباهات باعث می‌شوند یادداشت‌برداری به‌جای کمک به یادگیری، زمان زیادی از شما بگیرد یا مرور مطالب را سخت‌تر کند. مهم‌ترین اشتباهات عبارت‌اند از:

• نوشتن تمام صحبت‌های معلم: لازم نیست همه مطالب را کلمه‌به‌کلمه بنویسید؛ فقط مفاهیم اصلی، نکات مهم و مثال‌های کاربردی را ثبت کنید.
• استفاده از دفترها و برگه‌های پراکنده: پراکندگی یادداشت‌ها پیدا کردن و مرور مطالب را سخت می‌کند؛ بهتر است برای هر درس ساختار مشخصی داشته باشید.
• مرور نکردن یادداشت‌ها: یادداشت‌ها زمانی مفید هستند که دوباره به آن‌ها مراجعه کنید؛ مرور منظم باعث می‌شود نکات مهم بهتر در ذهن بمانند.
• بدخط و نامرتب نوشتن: اگر بعداً نتوانید نوشته‌های خودتان را راحت بخوانید، یادداشت‌ها کاربرد زیادی نخواهند داشت؛ پس خوانا و منظم بنویسید.
• استفاده بیش از حد از هایلایت: وقتی بخش زیادی از صفحه را رنگی کنید، تشخیص نکات واقعاً مهم دشوار می‌شود؛ فقط کلمات و نکات کلیدی را مشخص کنید.
• نداشتن ساختار مشخص: یادداشت‌های بدون عنوان، دسته‌بندی یا ارتباط مشخص، مرور را دشوار می‌کنند؛ مطالب را به‌صورت منظم و موضوعی ثبت کنید.

چگونه از یادداشت‌ها بهترین استفاده را ببریم؟

برای اینکه یادداشت‌ها بیشترین بازدهی را داشته باشند، می‌توانید از یک الگوی ساده مرور با فاصله استفاده کنید:

فاصله بین مرورها را می‌توانید متناسب با سختی درس و میزان تسلط خود تغییر دهید. این روش بر پایه مرور با فاصله است و می‌تواند به ماندگاری بهتر مطالب در حافظه کمک کند.

سخن آخر

یادداشت‌ برداری زمانی مفید است که انتخابی، منظم و همراه با مرور باشد. هدف این نیست که تمام مطالب کتاب یا صحبت‌های معلم را دوباره بنویسید؛ بلکه باید نکاتی را ثبت کنید که فهم، یادآوری و مرور سریع‌تر مطالب را برای شما آسان‌تر می‌کنند. برای شروع، لازم نیست تمام روش‌های معرفی‌شده را هم‌زمان اجرا کنید. یکی از روش‌ها، مانند کرنل یا فهرست‌وار، را برای یک درس امتحان کنید و بعد از چند جلسه ببینید کدام ساختار مرور را برای شما ساده‌تر می‌کند. اگر شما هم از روش خاصی برای یادداشت برداری استفاده می‌کنید یا در مورد روش‌های نوت برداری سوالی دارید، می‌توانید آن را در قسمت دیدگاه این محتوا با ما در میان بگذارید.