یادگیری مطالب سخت؛ روش های یادگیری سریع و آسان

نظر کارشناسی مشاوران تیم پایتخت کتاب

بعضی از دانش‌آموزان وقتی چند بار درسی را می‌خوانند و باز هم متوجه نمی‌شوند، فکر می‌کنند آن درس برایشان خیلی سخت است یا توانایی یادگیری آن را ندارند. من همیشه به آن‌ها می‌گویم که قرار نیست همه چیز را همان بار اول یاد بگیرید. مثلاً اگر یک مسئله ریاضی را بلد نیستید، به‌جای اینکه چند بار پاسخ آن را بخوانید، ابتدا ببینید دقیقاً کدام مرحله حل سوال را متوجه نشده‌اید. بعد همان قسمت را تمرین کنید و سراغ سؤال‌های مشابه بروید. گاهی هم مشکل از سختی درس نیست؛ ممکن است خسته باشید یا پیش‌نیاز آن مبحث را خوب یاد نگرفته باشید. توصیه من این است که به‌جای ساعت‌ها مطالعه بدون نتیجه، علت یاد نگرفتن را پیدا کنید و روش خود را تغییر دهید. مهم این نیست که چقدر سریع یاد می‌گیرید، مهم این است که در پایان بتوانید بدون کمک دیگران از آموخته‌هایتان استفاده کنید.

گاهی یادگیری موضوعات پیچیده به زمان و تمرین نیاز دارد، اما وقتی فرصت کافی نداریم، باید به دنبال روش‌های مؤثرتر برای یادگیری باشیم. در ادامه، بسیاری از راه‌های امتحان‌شده برای آموختن و یادگیری مطالب سخت و جدید را بررسی کرده‌ایم با توجه به نوع مطلب، هدف یادگیری، میزان تسلط و شرایط مطالعه‌تان ممکن است با چندتای آن‌ها احساس راحتی بیشتری کنید. پژوهش‌ها از این ایده که هر فرد یک «سبک یادگیری» ثابت دارد و باید آموزش دقیقاً مطابق همان سبک ارائه شود، پشتیبانی کافی نمی‌کنند؛ بنابراین بهتر است روش مطالعه را بر اساس ماهیت مطلب و هدف یادگیری انتخاب کنید. بنابراین پیشنهاد می‌کنیم از تکنیک های یادگیری سریع و آسان که در مقاله گفته ایم استفاده کنید تا آن مدلی که بهتر برای شما جواب ‌می‌دهد را بیابید.

1- ذهنتان را برای یادگیری مشتاق کنید

قبل از اینکه سراغ مطالعه درسی بروید، لازم است کمی ذهنتان را برای یادگیری آن موضوع مشتاق کنید، به این ترتیب مطالب را بهتر یاد می‌گیرید. برای ایجاد این آمادگی و اشتیاق ذهنی می‌توانید به مزایای یادگیری مطالب فکر کنید، مثلا:

من اگر این درس زیست را یاد بگیرم می‌توانم به سوالات آن در کنکور یا امتحان نهایی پاسخ دهم. یا اگر ضرب دو رقم در دو رقم را یاد بگیرم، خیلی راحت و بدون استفاده از ماشین حساب می‌توانم محاسبات پیچیده‌تری انجام دهم. 

یک روش عملی دیگر این است که قبل از شروع مطالعه، هدف خود را به یک عملکرد مشخص تبدیل کنید؛ مثلاً به‌جای «امروز زیست بخوانم»، بگویید «بعد از مطالعه این بخش بتوانم سه مفهوم اصلی را بدون نگاه‌کردن به کتاب توضیح بدهم». هدف مشخص، ارزیابی پیشرفت را آسان‌تر می‌کند.

2- فعالانه درس بخوانید

 دانش‌آموزی را فرض کنید که عادت دارد روی صندلی بنشیند، کتابش را باز کند و بدون انجام هیچ کار اضافه‌ای از ابتدا تا انتهای یک درس را روخوانی کند. حالا فرض کنید همان دانش‌آموز فعالانه مطالعه کند، یعنی در حین درس خواندن از خودش سوال بپرسد، مطالب هر پاراگراف را به زبان ساده برای خودش توضیح بدهد، به شکل‌ها و جدول‌های کتاب توجه کند، زیر نکات مهم و کلمات کلیدی خط بکشد و در حین درس خواندن یادداشت‌برداری و خلاصه نویسی کند.

با انجام این کارها مطالعه از حالت کاملاً منفعل خارج می‌شود و می‌توانید یادگیری را مؤثرتر کنید؛ با این حال نمی‌توان برای همه افراد و همه درس‌ها ادعا کرد که بازدهی «چند برابر» می‌شود.

یکی از مهم‌ترین روش‌های مطالعه فعال، «بازیابی از حافظه» است. بعد از مطالعه یک بخش کوتاه، کتاب را ببندید و تلاش کنید نکات اصلی را بدون نگاه‌کردن به منبع به یاد بیاورید. سپس پاسخ خود را با کتاب مقایسه کنید. این روش در پژوهش‌های یادگیری پشتوانه قابل‌توجهی دارد. 

3- اطلاعات را دسته‌بندی کنید

دسته‌بندی و تکه‌تکه‌کردن مطالب، به هضم آسان‌تر آن‌ها کمک ‌می‌کند. مثلا اگر در حال یادگیری زبان جدیدی هستید، با تقسیم‌بندی کلمات به اسم، فعل، صفت و قید ‌می‌توانید آن‌ها را بهتر به خاطر بسپارید. با این روش از سختی مطلب کاسته ‌می‌شود و ذهنتان آن را راحت‌تر ‌می‌پذیرد. اگر دقت کرده باشید در بسیاری از کتاب های درسی، مطالب به همین شیوه دسته‌بندی و ارائه ‌می‌شوند.

دسته‌بندی زمانی مفیدتر است که بر اساس یک منطق مشخص انجام شود؛ برای مثال می‌توانید واژه‌های یک زبان را بر اساس موضوع، کاربرد یا ارتباط معنایی نیز گروه‌بندی کنید. در مطالب پیچیده، تقسیم اطلاعات به بخش‌های کوچک‌تر می‌تواند پردازش هر بخش را آسان‌تر کند.

4- برای یادگیری مطالب سخت، اهداف کوچک برای یادگیری تعیین کنید

از قدیم گفته‌اند سنگ بزرگ علامت نزدن است! بنابراین حواستان باشد که اهداف کوتاه‌مدت برای خودتان تعیین کنید یعنی با توجه به زمانی که در اختیار دارید، اهداف یادگیری‌تان را مشخص کنید. وقتی پله پله جلو بروید، تحلیل و یادگیری موضوع برایتان راحت‌تر ‌می‌شود.

 مثلا برای یادگیری درس ریاضی، برای هفته اول، با عبارات جبری شروع کنید. بعد از چند هفته، زمانی که سراغ انتگرال ‌می‌روید، فهم آن برای شما آسان‌تر ‌می‌شود. فصل‌های کتاب‌های درسی اغلب با همین روش از آسان به سخت چیده ‌می‌شوند.

بهتر است هدف کوچک را با یک عملکرد قابل اندازه‌گیری تعریف کنید؛ مثلاً به‌جای «امروز فصل را بخوانم»، هدف بگذارید «امروز بتوانم سه مفهوم اصلی را بدون نگاه‌کردن تعریف کنم و برای هرکدام یک مثال حل کنم».

5- برای به‌خاطرسپردن مطلب، از روش یادداشت‌برداری استفاده کنید

یادداشت‌برداری یک روش بسیار عالی برای آسان‌کردن مطالب است، یادداشت‌برداری فعال و بازنویسی مطالب با زبان خودتان می‌تواند به پردازش و سازمان‌دهی اطلاعات کمک کند؛ با این حال نمی‌توان به‌طور کلی گفت که نوشتن همیشه از هر نوع تکرار ذهنی مؤثرتر است.

در این روش بعد از آن که مطالب سخت را ‌می‌خوانید یا ‌می‌شنوید، نوبت آن است که آن‌ها را به زبان خودتان یادداشت کنید. سعی کنید به‌جای جملات کامل و بلند، نکات مهم و کلیدی را با عبارات کوتاه بنویسید. نکات را با فاصله از هم بنویسید تا جای کافی برای نوشتن سوالات و نظرات‌تان وجود داشته باشد. مثلا به‌جای نوشتن جمله بلند و کامل: «زنجیره غذایی به سلسله مراتب موجوداتی گفته ‌می‌شود که هرکدام منبع غذای دیگری هستند.» ‌می‌توانید عبارت زیر را بنویسید: «زنجیره غذایی: مجموعه‌ای از موجودات که همدیگر را ‌می‌خورند». قرار نیست شما کتاب را دوباره بنویسید! بنابراین نگران نباشید و یادداشت‌ها را طوری بنویسید که برایتان کاملا قابل فهم باشد.

استفاده از مخفف کلمات نیز، نوشتن و درک مطلب را آسان‌تر ‌می‌کند. مثلا: اگر در حال یادگیری زبان انگلیسی هستید، به‌جای کلمه‌های noun و verb ‌می‌توانید در یادداشت‌هایتان n  و v بگذارید. برای یادگیری مطالب سخت و فهمیدن بهتر روش حل مسائل، یادداشت‌برداری از مراحل به یادگیری کمک بسیاری ‌می‌کند. نوشتن مرحله به مرحله تحلیل مسائل، به‌خاطرسپردن آن را آسان‌تر ‌می‌کند.

نکته مهم این است که یادداشت‌برداری را با رونویسی اشتباه نگیرید. اگر بعد از مطالعه، نکات را با زبان خودتان بازسازی کنید و سپس بدون نگاه‌کردن به منبع آن‌ها را به یاد بیاورید، یادداشت‌برداری می‌تواند با بازیابی فعال ترکیب شود و ارزش آموزشی بیشتری پیدا کند.

6- به‌جای تایپ‌کردن، با قلم و کاغذ یادداشت‌برداری کنید

لذتِ نوشتن از آن دسته کارهایی است که باید هر زمان که حال‌تان خوب نیست آن را امتحان کنید. هیچ چیزی جای نوشتن با قلم و خودکار را نمی‌گیرد!

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که یادداشت‌برداری با دست می‌تواند به درک عمیق‌تر مطالب و بهبود یادگیری کمک کند؛ زیرا هنگام نوشتن، فرد معمولاً اطلاعات مهم را انتخاب کرده و با زبان خود خلاصه می‌کند، نه اینکه صرفاً مطالب را کلمه‌به‌کلمه ثبت کند. همچنین، یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۴ نشان داد که یادداشت‌برداری دستی، در مقایسه با تایپ‌کردن، با عملکرد تحصیلی بهتر دانشجویان همراه بوده است. بااین‌حال، این نتایج به معنای برتری قطعی نوشتن با دست در تمام شرایط نیست و شیوه یادداشت‌برداری، نوع مطالب و نحوه مرور آن‌ها نیز در میزان یادگیری نقش دارند. (Mueller & Oppenheimer, 2014؛ Flanigan et al., 2024)

زمانی که با دست ‌می‌نویسید، کمی‌بیشتر زمان می‌برد. بنابراین، اگر زمان‌تان محدود است، روش‌های یادداشت‌برداری که درقسمت قبل گفته شد را امتحان کنید، چون این روش‌ها سرعت‌تان را بالا می‌برد. اگر تایپ‌کردن برای شما سریع‌تر است و امکان سازمان‌دهی، جست‌وجو و مرور بهتر یادداشت‌ها را فراهم می‌کند، لازم نیست صرفاً به‌دلیل استفاده از ابزار دیجیتال آن را کنار بگذارید. هدف اصلی، پردازش فعال مطالب است.

7- زمانی که فهم مطلبی برایتان سخت ‌می‌شود، سوال کنید

از سوال‌کردن هیچ وقت نترسید، از قدیم گفته‌اند که ندانستن عیب نیست، نپرسیدن عیب است! توضیح‌دادن مطلب توسط معلم، همکلاسی یا فرد متخصص می‌تواند در صورتی که همراه با پرسش، توضیح و بازخورد باشد، به فهم بهتر کمک کند؛ اما صرفاً شنیدن یک توضیح الزاماً به معنی یادگیری سریع‌تر نیست.

اگر یک مفهوم کلیدی را متوجه نمی‌شوید، از پرسیدن نترسید. در محیط‌های کلاسی، پرسیدن از معلم یا یک همکلاسی، به فهم مطالب سخت کمک بسیاری ‌می‌کند. اگر تنهایی درس ‌می‌خوانید، در گوگل سرچ کنید یا با عضوشدن در گروه‌های آنلاین برای کمک‌گرفتن استفاده کنید. برای سطوح دانشگاهی ‌می‌توانید در ساعات کاری به اتاق استادتان بروید و از او کمک بگیرید.

در جست‌وجوی اینترنتی نیز به اعتبار منبع توجه کنید؛ هر پاسخ آنلاین الزاماً علمی و درست نیست. برای مطالب علمی بهتر است منبع، نویسنده و شواهد قابل بررسی باشند.

8- مثال بزنید

گاهی یک جمله سخت و پیچیده را می‌خوانید و چون معنی آن را متوجه نمی‌شوید، از یادگیری مطالب آن بخش صرف نظر می‌کنید. در حالیکه اگر آن مطلب پیچیده را به یک مثال قابل درک و قابل لمس تبدیل کنید، آسان تر  از پس یادگیری آن برمی‌آیید. مثال زدن کمک می‌کند موضوع را در ذهنتان تجسم کنید و مطالب جدید را به مطالبی که از قبل یاد گرفته‌اید ربط بدهید، به این ترتیب یادگیری مطلب جدید و سخت برایتان راحت‌تر می‌شود. 

هنگام ساختن مثال، بهتر است ابتدا یک نمونه ساده بسازید و سپس یک نمونه متفاوت و کمی دشوارتر را بررسی کنید. این کار کمک می‌کند متوجه شوید آیا مفهوم را واقعاً فهمیده‌اید یا فقط همان مثال قبلی را به خاطر سپرده‌اید. استفاده از مثال‌های عینی نیز یکی از راهبردهای مورد توجه در پژوهش‌های یادگیری است.

9- مطالعه روزانه فهم موضوع را آسان‌تر ‌می‌کند

اگر تا پایان ترم برای فهم مطلب و یادگیری مطالب سخت درسی فرصت دارید، روزی 10 الی 20 دقیقه در مورد آن موضوع مطالعه کنید. مطالعه به شما کمک ‌می‌کند، سریع‌تر و عمیق‌تر یاد بگیرید.

درس خواندن طولانی و طاقت‌فرسا، به یادگیری مطالب و یاد‌آوری آن در آینده کمکی نمی‌کند. اما اگر هر روز کمی‌ با ان موضوع درگیر شوید، به فهم عمیق‌تری از موضوع ‌می‌رسید.

مطالعات نشان می‌دهند که مرور فاصله‌دار و توزیع مطالعه در طول زمان، معمولاً برای ماندگاری بلندمدت مطالب بهتر از فشرده‌خوانی در فاصله کوتاه است. مطالعه فشرده ممکن است برای عملکرد فوری در یک آزمون مفید باشد، اما معمولاً برای حفظ بلندمدت اطلاعات مزیت کمتری دارد.

اما گاهی به همین راحتی نیست و زمانی می‌رسد که متوجه می‌شوید زمان کمی تا روز آزمون باقی مانده است. در صورتی که زمان محدودی دارید، شاید نتوانید روزانه مطالعه کنید. در این حالت گاهی مجبور ‌می‌شوید، مطالب زیادی را در زمان کوتاهی یاد بگیرید. در این شرایط استراحت کافی به مغز، یادگیری را برای مغزتان آسان‌تر ‌می‌کند.

اگر زمان کافی دارید، مرورها را در چند نوبت پخش کنید و بین آن‌ها فاصله بیندازید. اگر زمان کمی باقی مانده است، همچنان بهتر است بخشی از زمان را به بازیابی فعال و حل سؤال اختصاص دهید، نه اینکه فقط متن را چندین بار روخوانی کنید.

10- موضوع را به دیگران آموزش دهید

وانمود کنید که معلم هستید و برای دوست و همکلاسی‌تان مطالب را تدریس کنید. مفاهیم اصلی که یاد گرفتید را توضیح دهید و پاسخ سوالات آن‌ها را بدهید. اگر در نقطه‌ای گیر کردید یا مشکل داشتید، برگردید و دوباره مطالعه کنید. بررسی دوباره مطالبی که با آن‌ها درگیر ‌می‌شوید، به یادگیری بهتر آن‌ها کمک ‌می‌کند.

توانایی توضیح‌دادن یک موضوع بدون نگاه‌کردن به منبع می‌تواند نشانه‌ای از فهم و بازیابی مناسب باشد، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که فرد بر همه جنبه‌های موضوع مسلط شده است. برای اطمینان، بعد از توضیح‌دادن چند سؤال یا مسئله جدید را نیز حل کنید.

11- برای یادگیری مطالب سخت، با صدای بلند مطالب را توضیح دهید

احتمالا دیده‌اید که برخی دانش‌آموزان موقع مطالعه با صدای بلند درس می‌خوانند و حتی از این کار آن‌ها شاید کلافه شده‌اید. این روش می‌تواند برای بعضی فعالیت‌های یادگیری مفید باشد، به‌ویژه زمانی که فرد به‌جای روخوانی صرف، مطالب را از حافظه توضیح می‌دهد .بعد از خواندن بخش کوتاهی از مطلب، آنچه را فهمیدید با صدای بلند برای خودتان تکرار کنید.

اگر توضیح‌دادن با صدای بلند شما را وادار کند مطالب را سازمان‌دهی، توضیح و از حافظه بازیابی کنید، می‌تواند به یادگیری کمک کند؛ اما افزایش سرعت یا ماندگاری یادگیری برای همه افراد و همه مطالب تضمین‌شده نیست.

بعد از تمام‌شدن مطالب، اطلاعاتتان را مرور کنید. اگر چیزی را متوجه نشده‌اید، برگردید و دوباره آن را تکرار کنید. برای مؤثرترشدن این روش، ابتدا کتاب را ببندید و سپس سعی کنید مفهوم را بدون نگاه‌کردن توضیح دهید. در پایان، توضیح خود را با منبع مقایسه کنید و موارد ناقص را اصلاح کنید.

12- ارتباط مطالب را با دنیای واقعی پیدا کنید

این کار در آینده چه کمکی به شما ‌می‌کند؟ در حال حاضر و برای یادگیری مطالب سخت چطور؟ وصل‌کردن یک موضوع به کاری واقعی در محیط بیرون از کلاس یا دنیای واقعی، ‌می‌تواند شما را به آن موضوع علاقه‌مند کند. اغلب اوقات ‌می‌توانید مطلب را به کاری که در آینده ‌می‌خواهید انجام دهید، متصل کنید.

مثلا یاد گرفتن شیمی‌‌ می‌تواند زمانی که بعد از فارغ‌التحصیلی در آزمایشگاه کار‌ می‌کنید، به کارتان بیاید. یا اینکه ریاضی و فرمول‌های آن ‌می‌تواند برای حل معادلات در طراحی قطعات مورد استفاده قرار بگیرد. مطمئن باشید هیچ وقت از یادگیری ضرر نخواهید کرد.

13- اطلاعات و مطالب سخت را با روش کدگذاری حفظ کنید

احتمالا دبیر شیمی این روش را زیاد در کلاس به کار برده است. از این روش ‌می‌توانید برای حفظ‌کردن اطلاعات موردی استفاده کنید. مثلا:

برای حفظ‌ کردن چهار عنصر هلیم (He)، لیتیم (Li)، سدیم (Na) و پتاسیم (K)، می‌توانید از کلمه یادسپار «Helinak» استفاده کنید. این چهار عنصر در یک ردیف از جدول تناوبی قرار ندارند، بنابراین عبارت «۴ عنصر اول از ردیف اول جدول» از نظر علمی صحیح نیست. گاهی از خودتان خلاقیت به خرج دهید و چیزهای خنده‌دار بسازید. این کار کمک ‌می‌کند مطالب را بهتر به خاطر بیاورید.

یادسپارها و کدگذاری برای اطلاعاتی که لازم است به شکل دقیق و مشخص حفظ شوند، می‌توانند مفید باشند؛ اما برای مفاهیم پیچیده بهتر است همراه با فهم مطلب، مثال، حل مسئله و بازیابی فعال استفاده شوند.

14- از تصویر و فیلم استفاده کنید

گاهی دیدن یک تصویر به اندازه خواندن چند صفحه کتاب، روی یادگیری یک موضوع تاثیر دارد. فرض کنید شما در مورد سیستم گردش خون مطالعه می‌کنید، بعد از مدتی حسابی گیج می‌شوید، چون تصور و درک واضحی از اینکه رگ‌های مختلف چطور از حفرات قلب خارج می‌شوند و به مناطق مختلف می‌روند ندارید. حالا کافی است یک تصویر واضح و ساده در مورد این موضوع جلوی چشمتان باشد، در این صورت سریع‌تر و بهتر این مطلب را یاد می‌گیرید.

یک تصویر یا نمودار مناسب می‌تواند درک بعضی مفاهیم، به‌ویژه مفاهیم فضایی و ساختاری، را آسان‌تر کند؛ اما نمی‌توان گفت هر تصویر یا ویدئو الزاماً معادل چند صفحه مطالعه است یا همیشه یادگیری را سریع‌تر می‌کند. تصویر باید با هدف آموزشی مشخص انتخاب شود و از اطلاعات اضافی و حواس‌پرت‌کننده پرهیز شود.

گاهی برای یادگیری مطلبی ساعت‌ها وقت می‌گذاریم و به نتیجه نمی‌رسیم، اینجور مواقعی لازم است کسی مطالب را برایمان توضیح دهد. اگر به معلم دسترسی ندارید، کافی است موضوع مورد نظرتان را در اینترنت جستجو کنید و ویدیوهای تدریس آن مطالب را تماشا کنید.  در استفاده از ویدئو نیز بهتر است صرفاً تماشا نکنید؛ در طول ویدئو مکث کنید، نکات اصلی را از حافظه توضیح دهید و سپس خودتان یک سؤال یا مسئله مرتبط حل کنید. همچنین اعتبار علمی مدرس و منبع ویدئو را بررسی کنید. 

15- روش‌های صحیح مطالعه را یاد بگیرید

اگر برای یادگیری درسی سخت تلاش می‌کنید اما هر بار به در بسته می‌خورید، شاید لازم است روش درس خواندنتان را عوض کنید یا روش صحیح مطالعه آن درس را یاد بگیرید.

مثلا اگر بخواهید ریاضیات را فقط با روخوانی مسئله‌ها یاد بگیرید، تعجبی ندارد که در مسیر یادگیری این درس شکست بخورید! شاید روخوانی کردن روش خوبی برای یادگیری درس تاریخ باشد، اما برای یادگیری دروس محاسباتی لازم است شخصا دست به قلم شوید و خودتان با مثال‌ها و مسئله‌های مختلف درگیر شوید.

مطالعه دو مقاله “روش مطالعه دروس حفظی” و “روش مطالعه دروس محاسباتی” در وبلاگ پایتخت کتاب، به شما در یادگیری بهتر درس‌هایتان کمک می‌کند.

برای درس‌های محاسباتی، حل مسئله و دریافت بازخورد اهمیت زیادی دارد. برای درس‌های مفهومی نیز توضیح‌دادن، پرسش از خود و بازیابی بدون نگاه‌کردن به کتاب می‌تواند مکمل مطالعه اولیه باشد. بنابراین روش مطالعه باید با ماهیت درس هماهنگ شود.

16- موانع یادگیری را برطرف کنید

وقتی در یادگیری درس‌هایتان به مشکل برمی‌خورید به جای اینکه سریع به خودتان برچسب‌هایی مانند من خنگم یا من به اندازه کافی باهوش نیستم بزنید، دنبال موانع یادگیری بگردید. گاهی چنان در یک فکر غرق می‌شوید که حساب ساعت و دقیقه از دستتان در می‌رود، طبیعی است در چنین وضعیتی هر چقدر هم تلاش کنید مطالب را یاد نمی‌گیرید. موانع یادگیری متنوع هستند، از یک فکر مزاحم تا سروصدای محیط، گوشی موبایل، سردرد، خواب‌آلودگی و …

پس بار بعدی که برای یادگیری مطلبی به بن بست خوردید، قبل از اینکه عصبانی یا ناامید شوید، یک دقیقه مکث کنید و از خودتان بپرسید آیا همه چیز مرتب است؟ چه چیزی در درون من یا در محیط اطرافم مانع یادگیری درس‌هایم شده است؟ 

حواس‌پرتی، سروصدای محیط، اعلان‌های تلفن همراه، خستگی و خواب‌آلودگی می‌توانند توجه و ظرفیت پردازش اطلاعات را کاهش دهند. یک چک‌لیست کوتاه برای بررسی خواب، محیط، تلفن همراه، گرسنگی یا تشنگی و نگرانی‌های ذهنی می‌تواند به پیدا کردن مانع اصلی کمک کند.

17- تغذیه خوبی داشته باشید

یادگیری مطالب در مغز ما اتفاق می‌افتد، مغز شبیه به یک ماشین پیشرفته کار می‌کند و برای انجام اعمال پیچیده‌ای مانند فکر کردن و یاد گرفتن دروس به سوخت کافی نیاز دارد. مغز در شرایط معمول بخش زیادی از انرژی خود را از گلوکز تأمین می‌کند، اما این موضوع به معنی آن نیست که خوردن شیرینی و شکلات باعث بهبود مستقیم یادگیری می‌شود. کیفیت کلی رژیم غذایی، دریافت کافی انرژی و مواد مغذی و الگوی منظم غذاخوردن اهمیت بیشتری دارند.

بهتر است به‌جای تقسیم ساده غذاها به «قندهای خوب و بد»، بر مصرف متعادل کربوهیدرات‌ها همراه با فیبر، پروتئین و سایر مواد مغذی تأکید کنیم. پاسخ قند خون و انسولین به غذاها پیچیده‌تر از آن است که بتوان گفت خوردن یک شکلات الزاماً باعث افزایش و سپس کاهش قند خون با همان سرعت می‌شود. همچنین، خوردن غذاهای حجیم و پرچرب، باعث ایجاد حس خستگی و خواب‌آلودگی و در نتیجه افت تمرکز و یادگیری در حین درس خواندن می‌شود. 

وعده‌های بسیار حجیم ممکن است در بعضی افراد احساس سنگینی و خواب‌آلودگی ایجاد کنند؛ بنابراین اگر قرار است بلافاصله بعد از غذا مطالعه کنید، وعده متعادل‌تر می‌تواند انتخاب عملی‌تری باشد. برای کارکرد بهتر مغز و یادگیری راحت‌تر دروس، مصرف خوراکی‌هایی مانند خرما، انواع میوه‌های تازه، مغزیجات و آجیل، هویج، شکلات تلخ، ماهی، تخم‌مرغ و آووکادو و نوشیدن آب کافی را پیشنهاد می‌کنیم.

این خوراکی‌ها می‌توانند بخشی از یک الگوی غذایی متنوع و مغذی باشند، اما هیچ‌یک به‌تنهایی «تقویت‌کننده یادگیری» یا درمان‌کننده افت تمرکز نیستند. برای مطالعه طولانی، آب کافی و یک الگوی غذایی متعادل و متنوع اهمیت بیشتری دارد.

18- به اندازه کافی بخوابید و استراحت کنید

وقتی برای چند ساعت بی‌وقفه و بدون استراحت درسی را می‌خوانیم به تدریج احساس می‌کنیم روند یادگیری مطالب کند شده و انگار بعد از مدتی نمی‌توانیم نکات را درست متوجه شویم. دلیل این اتفاق خستگی ذهنی است، در واقع زمانی که شما برای مدت طولانی و بدون استراحت درس می‌خوانید، مغزتان خسته می‌شود و در مقابل یادگیری مطالب جدید و سخت مقاومت می‌کند. همچنین، اگر یک شب خوب نخوابید، روز بعد احساس می‌کنید ، تمرکز، توجه و توانایی یادگیری‌تان کاهش یافته است چون حتی برای راحت ترین مطالب هم به زحمت می‌افتید.

کمبود خواب می‌تواند بر توجه، یادگیری، حل مسئله و حافظه اثر منفی بگذارد. پژوهش‌های جدید نیز نشان می‌دهند محدودیت خواب می‌تواند تشکیل خاطرات جدید را مختل کند. بنابراین بهتر است خواب کافی را بخشی از برنامه یادگیری بدانیم، نه زمانی که از مطالعه کم می‌شود.

پس برای یادگیری سریع مطالب باید به اندازه کافی به مغزتان استراحت دهید، یعنی شب‌ها به اندازه کافی بخوابید و به ازای هر یک ساعت و نیم درس خواندن، 15 دقیقه استراحت کنید. 

19- تمرکزتان را از روی نتیجه بردارید

وقتی که در حین درس خواندن بخشی از ذهنتان درگیر نتیجه است، تمرکزتان افت می‌کند و در چنین شرایطی یادگیری خوبی نخواهید داشت. به جای اینکه دائم به نتیجه نهایی فکر کنید، سعی کنید در لحظه باشید و روی کاری که الان انجام می‌دهید تمرکز کنید.

به این ترتیب می‌توانید توجه خود را بیشتر روی فرایندهای قابل‌کنترل مانند مطالعه، بازیابی، حل مسئله و تحلیل اشتباهات متمرکز کنید. این رویکرد می‌تواند از درگیرشدن بیش از حد ذهن با نتیجه نهایی جلوگیری کند، هرچند نتیجه تحصیلی به عوامل مختلفی وابسته است و نمی‌توان موفقیت نهایی را تضمین کرد.

20- دانش خود را با امتحان‌دادن محک بزنید

هرچند همه ما از امتحان‌دادن همیشه گریزان بوده‌ایم اما امتحان‌دادن به این بدی‌ها که فکر می‌کنیم نیست و تمرین‌کردن و امتحان‌دادن، به شما نشان ‌می‌دهد که چقدر مطالب را آموخته‌اید.

تقریبا در مورد تمام موضوعات ‌می‌توانید در اینترنت، سوال و آزمون پیدا کنید. اگر در محیط کلاسی هستید، معلم ‌می‌تواند آزمون‌های خوبی برای فهمیدن میزان درک‌تان از موضوع پیشنهاد بدهد. بعد از امتحان، پاسخ‌هایتان را تحلیل کنید و مطالبی که با آن‌ها مشکل دارید را دوباره مورد بررسی قرار دهید.

نکته مهم این است که آزمون تمرینی را فقط برای گرفتن نمره انجام ندهید. تلاش برای بازیابی پاسخ، خودش می‌تواند به یادگیری کمک کند. بعد از هر آزمون، خطاهایتان را بررسی کنید و مشخص کنید مشکل ناشی از ندانستن مفهوم، فراموشی، اشتباه محاسباتی یا بی‌دقتی بوده است؛ سپس تمرین بعدی را متناسب با همان مشکل انتخاب کنید.

سخن پایانی

همه ممکن است در یادگیری بعضی درس‌ها با مشکل روبه‌رو شوند؛ با امتحان‌کردن تکنیک های یادگیری سریع و آسان می‌توانید راهکار مناسب خود را پیدا کنید و یادگیری را آسان‌تر کنید. برای یادگیری مطالب سخت، به‌جای مطالعه منفعل از بازیابی از حافظه، مرور فاصله‌دار، حل مسئله، توضیح مطالب با زبان خود، مثال‌های مناسب و دریافت بازخورد استفاده کنید. همچنین خواب کافی و کاهش حواس‌پرتی اهمیت دارند و انتخاب روش مناسب به نوع درس، هدف و شرایط فرد بستگی دارد.

سوالات متداول