کپی کن
حواس‌پرتی و بی‌دقتی می‌تواند باعث کاهش تمرکز، فراموش‌کردن تکالیف و اشتباهات ساده در امتحانات شود. این مشکل ممکن است به دلایلی مانند کم‌خوابی، تغذیه نامناسب، استرس، مشکلات خانوادگی، سروصدای محیط، استفاده زیاد از موبایل یا نداشتن علاقه به درس ایجاد شود. برای کاهش حواس‌پرتی، خواب کافی داشته باشید، در بازه‌های کوتاه استراحت کنید و استفاده از موبایل را محدود کنید. همچنین، ورزش و فعالیت بدنی، فراهم‌کردن محیطی آرام برای مطالعه، یادداشت‌کردن تکالیف و مرور پاسخ‌ها پیش از تحویل برگه امتحان می‌تواند به افزایش دقت کمک کند. والدین و معلمان نیز باید از سرزنش و مقایسه دانش‌آموزان خودداری کنند. اگر حواس‌پرتی ادامه پیدا کرد و بر درس یا زندگی روزمره تأثیر گذاشت، بهتر است از متخصص کمک بگیرید.
نظر کارشناسی مشاوران تیم پایتخت کتاب
اگر فرزندتان هنگام درس‌خواندن تمرکز ندارد یا اشتباهات ساده‌ای در امتحانات دارد، قبل از سرزنش او، علت را پیدا کنید. گاهی کم‌خوابی، استرس، مشکلات بینایی یا استفاده زیاد از موبایل باعث حواس‌پرتی می‌شود. بهتر است با فرزندتان صحبت کنید، محیط آرامی برای مطالعه فراهم کنید و بین درس‌خواندن به او فرصت استراحت بدهید. به‌جای مقایسه با دیگران، تلاش‌هایش را تشویق کنید. اگر این مشکل ادامه داشت و روی درس و زندگی روزمره‌اش تأثیر گذاشت، حتماً از متخصص کمک بگیرید.
دانش‌آموزان حواس پرت و بی‌دقت اکثر اوقات صحبت‌های معلم را نه به خاطر بهره هوشی پایین بلکه به خاطر نداشتن تمرکز، درست متوجه نمی‌شوند. همچنین، این دانش آموزان سوالات امتحانی را نه به خاطر ضعف علمی، بلکه به خاطر ندیدن یک کلمه در صورت سوال اشتباه پاسخ می‌دهند و اگر این موضوعات تکرار شوند، می‌توانند روی اعتماد به نفس آنها تاثیر منفی بگذارند. حواس پرتی دانش‌آموزان نه تنها روی روند یادگیری خودشان تاثیر منفی دارد بلکه می‌تواند باعث حواس پرتی همکلاسی‌ها و خراب کردن فضای کلاس درس هم بشود.
بنابراین، در ادامه ابتدا قصد داریم با ویژگی‌های دانش‌آموزان حواس پرت آشنا شویم و در مورد درمان بی‌دقتی دانش‌آموزان صحبت کنیم، در انتها هم موضوع حواس پرتی را به صورت اختصاصی برای دانش‌آموزان ابتدایی بررسی کنیم و راهکارهایی برای آن ارائه دهیم، پس تا انتها با پایتخت کتاب همراه باشید.
تفاوت حواس پرتی معمولی با اختلال ADHD
همه دانش‌آموزان حواس پرت، مبتلا به اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD) نیستند. حواس‌پرتی می‌تواند به دلایل موقتی مانند کم‌خوابی، استرس، اضطراب، مشکلات خانوادگی، تغذیه نامناسب یا استفاده زیاد از تلفن همراه ایجاد شود و با برطرف شدن این عوامل، معمولاً تمرکز دانش‌آموز نیز بهبود پیدا می‌کند.
در مقابل، ADHD یک اختلال عصبی-رشدی است که علائم آن به‌صورت مداوم در خانه، مدرسه و سایر محیط‌ها دیده می‌شود و بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و فعالیت‌های روزمره تأثیر می‌گذارد.
تشخیص ADHD فقط توسط روانشناس یا روانپزشک امکان‌پذیر است و نباید صرفاً بر اساس حواس‌پرتی یا بی‌دقتی دانش‌آموز درباره آن قضاوت کرد. اگر علائم بیش از ۶ ماه ادامه داشته باشند و در چند محیط مختلف مشاهده شوند، بهتر است برای ارزیابی تخصصی به متخصص مراجعه شود.
ویژگی‌های دانش‌آموزان حواس پرت چیست؟
شاید نتوانیم به راحتی روی هر دانش‌آموزی برچسب حواس پرتی بزنیم و بهتر است برای تایید این قضیه از یک روانشناس یا مشاور کمک بگیریم. با این حال بهتر است با ویژگی‌های این گروه از دانش‌آموزان آشنا شویم تا بتوانیم آنها را برای حل مشکل‌شان راهنمایی کنیم، حتی شاید خود شما دانش‌آموزی باشید که احساس می‌کنید به اندازه کافی دقت ندارید.
در ادامه به برخی از ویژگی‌های دانش‌آموزان کم دقت –کم توجه اشاره کرده‌ایم:
- برای یادگیری کامل یک موضوع لازم است مطالب چند بار برای آنها توضیح داده شود.
- در حین تدریس معلم در حال جنب و جوش و فعالیت هستند و توجه زیادی به تخته ندارند.
- در صورتی که معلم از دانش‌آموزان بخواهد روی انجام فعالیتی تمرکز کنند، دانش‌آموز حواس پرت زودتر از سایرین از انجام این کار دست می‌کشد.
- معمولا در برگه امتحان راه‌حل‌ها و اصل مطلب را می‌نویسند اما در نوشتن برخی جزئیات یا انجام محاسبات ساده اشتباه می‌کنند.
- هنگام صحبت کردن دائم موضوع بحث را تغییر می‌دهند چون افکار آنها مدام در حال تغییر کردن است.
- ممکن است نتوانند در کارهای گروهی شرکت کنند یا ارتباط موثری با همکلاسی‌ها و معلم‌شان برقرار کنند.
- معمولا تاریخ برگزاری امتحانات یا انجام تکالیف را فراموش می‌کنند.
- ممکن است از خودشان رفتارهای خشونت‌آمیز نشان دهند یا از دستورات معلم سرپیچی کنند.
نحوه برخورد با دانش‌آموزان بی‌دقت(کم توجه)
قبل از هر چیز لازم است تاکید کنیم که با لج بازی، مقایسه کردن، تنبیه یا سرزنش کردن این دانش‌آموزان راه به جایی نمی‌برید و حتی ممکن است اوضاع را پیچیده‌تر کنید. به عنوان معلمی که با دانش‌آموزان بی‌دقت سروکار دارد، ابتدا لازم است دوستانه با این دانش‌آموزان صحبت کنید و از آنها بخواهید در مورد دلایل بی‌قراری سر کلاس، نداشتن تمرکز، بی‌توجهی نسبت به انجام تکالیف یا تکرار اشتباهات کوچک و جزئی در امتحانات با شما صحبت کنند. این کار را با احتیاط و در حد ظرفیت دانش‌آموزان انجام دهید.
در گام بعدی حتما والدین این دانش‌آموزان را در جریان بگذارید و بعد آنها را به یک مشاور یا روانشناس ارجاع دهید. روانشناسان این دانش‌آموزان را از لحاظ اختلال عملکرد تمرکز یا ADHD یا سایر مشکلات روانشناختی بررسی می‌کنند و به صورت ریشه‌ای با این مشکل برخورد می‌کنند.
درمان بی‌دقتی دانش‌آموزان
بی‌دقتی دانش‌آموزان می‌تواند دلایل روانی، جسمی یا اجتماعی مختلفی داشته باشد و درمان بی‌دقتی دانش‌آموزان بستگی به علت ایجاد این بی‌دقتی دارد، برای مثال درمان رفع اختلال عملکرد تمرکز، باید توسط یک روانشناس یا روانپزشک صورت بگیرد. با این حال یکسری درمان‌ها و راهکارها وجود دارد که والدین و معلمان می‌توانند برای حل مشکل بی‌دقتی دانش‌آموزان استفاده کنند، در ادامه به این درمان‌ها اشاره می‌کنیم:
- مطمئن شوید که علت عملکرد ضعیف دانش‌آموز بی‌دقتی و حواس پرتی او است، چون گاهی این موضوع یک دلیل ساده مانند ضعیف بودن چشم دانش‌آموز یا احساس ناامنی در کلاس درس دارد و هیچ ربطی به بی‌دقتی و اختلال توجه ندارد. برای سنجش این موضوع یک مسئله از کتاب درسی در مقابل او بگذارید و بخواهید زیر نظر شما آن مسئله را پاسخ دهد.
- از او بپرسید که چه چیزهایی سر کلاس حواسش را پرت می‌کنند یا چه موضوعاتی ذهنش را مشغول کرده و مانع از این می‌شود که او حواسش را جمع کند. گاهی دانش‌آموز به خاطر مسائل خانوادگی درگیری ذهنی پیدا می‌کند و این موضوع روی دقت و تمرکز او تاثیر می‌گذارد.
- بازه‌های تمرکز را برای این دانش‌آموزان کوتاه‌تر کنید و آنها را برای تمرکز داشتن روی یک موضوع و انجام فعالیت کلاسی تشویق کنید. برای مثال اگر از سایر دانش‌آموزان می‌خواهید به مدت ۲٠ دقیقه روی یک فعالیت درسی تمرکز کنند، از دانش‌آموز حواس پرت بخواهید بعد از ۱٠ دقیقه تکلیفش را به شما نشان دهد و تاکید کنید مهم نیست تا کجا پیشروی کرده است.
- به سادگی از آنها بخواهید بعد از حل هر مسئله یا اتمام پاسخ‌گویی به سوالات امتحانی، چند دقیقه وقت بگذارد و پاسخ‌هایش را از اول بخواند. در صورتی که دانش‌آموزان به انجام این کار عادت کنند، تا حد زیادی بی‌دقتی آنها کنترل می‌شود.
- از آنها بخواهید یک دفترچه در کیفشان بگذارند و در پایان هر کلاس، تکالیفی که باید انجام بدهند و تاریخ امتحانات را یادداشت کنند.
- در انتها اگر احساس می‌کنید مشکل بی‌دقتی دانش‌آموزی با این درمان‌ها رفع نمی‌شود، باید از یک روانشناس کمک بگیرید.
علت حواس پرتی دانش آموزان ابتدایی
دانش‌آموزان ابتدایی بیشتر از سایر دانش‌آموزان حواس پرتی و بی‌دقتی را تجربه می‌کنند، چون محیط مدرسه، لزوم گوش دادن به تدریس معلم، انجام تکالیف و شرکت در امتحانات، همگی موضوعات جدیدی برای این دانش‌آموزان محسوب می‌شوند و ممکن است کمی طول بکشد تا این افراد با شرایط جدید خود را وفق دهند و حواسشان را جمع کنند. علت حواس پرتی در کودکان دبستانی را می‌توانیم به سه دسته تقسیم کنیم، در جدول زیر این دلایل را به همراه مثال‌هایشان بررسی کرده‌ایم.
| علت حواس‌پرتی | مثال |
|---|---|
| مشکلات درونی دانش‌آموز | مشکلات جسمانی مانند میگرن یا ضعف بینایی عادت نداشتن به محیط مدرسه گرسنگی و تشنگی خواب‌آلودگی نداشتن علاقه به درسی خاص یا در کل درس خواندن |
| دلایل بیرونی و محیطی | نور نامناسب کلاس شلوغی بیش از حد کلاس درس معلم سخت‌گیر یا معلمی که رفتار مناسبی ندارد دمای نامناسب کلاس سر و صداهای خارج از کلاس درس مشکلات خانوادگی استفاده از گوشی موبایل یا تبلت در کلاس درس |
| مشکلات روانی و احساسی | اختلال عملکرد تمرکز یا ADHD ترس از معلم یا فضای مدرسه مشکل در برقراری ارتباط با سایر دانش‌آموزان استرس ناشی از رفتارهای نامناسب والدین ناامیدی از آینده نیاز به دریافت توجه حتی با روش‌های منفی |
تأثیر استفاده از صفحه نمایش‌ها بر تمرکز دانش‌آموزان
امروزه استفاده از وسایلی مانند موبایل، تبلت، بازی‌های ویدئویی و شبکه‌های اجتماعی بخش زیادی از زندگی کودکان و نوجوانان را تشکیل می‌دهد؛ اما استفاده طولانی و بدون برنامه از این ابزارها می‌تواند روی تمرکز و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان تأثیر منفی بگذارد.
استفاده بیش از حد از صفحه‌نمایش‌ها، به‌خصوص فعالیت‌هایی که نیاز به توجه سریع و مداوم دارند مانند بازی‌های آنلاین و شبکه‌های اجتماعی، ممکن است باعث کاهش توانایی تمرکز طولانی‌مدت، افزایش حواس‌پرتی و عادت کردن ذهن به دریافت محرک‌های سریع شود. در نتیجه، انجام فعالیت‌هایی مانند مطالعه کتاب، گوش دادن به تدریس معلم یا حل تمرین‌های طولانی برای دانش‌آموز دشوارتر می‌شود.
در پژوهشی که دو سال طول کشید، نوجوانانی که چندین بار در روز به سراغ فعالیت‌های دیجیتال متنوعی مانند چک‌کردن شبکه‌های اجتماعی، پیام‌دادن یا بازی آنلاین می‌رفتند، بیشتر از همسالان خود نشانه‌های بی‌توجهی یا بیش‌فعالی را گزارش کردند.(را و همکاران، ۲۰۱۸).
همچنین استفاده از موبایل و تبلت در ساعات پایانی شب می‌تواند کیفیت خواب دانش‌آموز را کاهش دهد. نور صفحه‌نمایش و فعالیت ذهنی ناشی از استفاده از این وسایل ممکن است باعث دیرتر خوابیدن، کاهش عمق خواب و خستگی روز بعد شود؛ موضوعی که به‌طور مستقیم روی حافظه، یادگیری و میزان تمرکز اثر می‌گذارد.
برای پیشگیری از این مشکلات، بهتر است والدین و دانش‌آموزان قوانین مشخصی برای استفاده از صفحه‌نمایش‌ها داشته باشند، مانند:
- تعیین زمان مشخص برای استفاده از موبایل و بازی‌های دیجیتال
- محدود کردن استفاده از صفحه‌نمایش حد اقل نیم ساعت قبل از خواب
- قرار دادن موبایل هنگام مطالعه در فاصله‌ای دور از محل درس خواندن
- استفاده از برنامه‌های کنترل زمان برای مدیریت مصرف
- جایگزین کردن بخشی از زمان سرگرمی دیجیتال با فعالیت‌هایی مانند ورزش، مطالعه، بازی‌های فکری و ارتباط با خانواده
هدف، حذف کامل فناوری از زندگی دانش‌آموز نیست؛ بلکه آموزش استفاده متعادل و آگاهانه از آن است تا این ابزارها به جای کاهش تمرکز، در مسیر یادگیری و رشد دانش‌آموز به کار گرفته شوند.(محرومیت خیر محدودیت بلی).
نقش فعالیت بدنی در افزایش تمرکز دانش‌آموزان
فعالیت بدنی یکی از عوامل مهم در سلامت جسم و عملکرد ذهنی دانش‌آموزان است، اما گاهی در برنامه‌های مربوط به افزایش تمرکز نادیده گرفته می‌شود. ورزش منظم می‌تواند به بهبود جریان خون‌رسانی به مغز، افزایش انرژی، کاهش استرس و تقویت توانایی تمرکز کمک کند.
دانش‌آموزانی که زمان کافی برای تحرک و بازی دارند، معمولاً آمادگی ذهنی بیشتری برای یادگیری دارند و بهتر می‌توانند در کلاس توجه خود را حفظ کنند. فعالیت‌هایی مانند دویدن، دوچرخه‌سواری، طناب زدن، بازی در فضای باز و ورزش‌های گروهی علاوه بر تقویت مهارت‌های حرکتی، به کاهش بی‌قراری و تخلیه انرژی اضافی کودکان نیز کمک می‌کنند.
به‌خصوص برای دانش‌آموزانی که زود خسته می‌شوند یا در نشستن طولانی‌مدت مشکل دارند، داشتن زمان کوتاه برای فعالیت بدنی می‌تواند باعث افزایش آرامش و آمادگی بیشتر برای مطالعه شود.
والدین و مدارس بهتر است ورزش را فقط به‌عنوان یک سرگرمی در نظر نگیرند، بلکه آن را بخشی از برنامه روزانه دانش‌آموز بدانند. حتی فعالیت‌های ساده مانند پیاده‌روی روزانه، بازی در حیاط یا چند حرکت کششی کوتاه بین زمان‌های مطالعه می‌تواند به افزایش تمرکز و بهبود عملکرد تحصیلی کمک کند.
راه های مقابله با حواس پرتی دانش آموزان ابتدایی
ممکن است با دیدن لیست بلند بالای دلایل بی‌دقتی دانش‌آموزان، برای پیدا کردن راهکارهای مقابله با حواس پرتی دانش‌آموزان ناامید شوید، در ادامه قرار است راهکارهای عملی به شما ارائه کنیم که بارها امتحان خود را پس داده‌اند و برای طیف وسیعی از دانش‌آموزان مفید واقع شده‌اند.
- برای دانش‌آموزان چک آپ و بررسی‌های منظم جسمانی در نظر بگیرید، مثلا والدین می‌توانند فرزندشان را به صورت منظم نزد بینایی سنجی ببرند تا مشکلات احتمالی بینایی آنها را شناسایی کنند.
- والدین تغذیه کافی، سالم و مغذی برای فرزندشان تدارک ببینند و از آنها بخواهند حتما در زنگ‌های تفریح خوراکی‌هایشان را بخورند.
- اگر دانش‌آموز عادت دارد شب‌ها تا دیر وقت بیدار بماند، باید هر چه سریع‌تر الگوی خواب او اصلاح شود.
- والدین و معلمان با روش‌های مناسبی مانند تقدیر از دانش‌آموز در مقابل همکلاسی‌ها، آنها را به درس خواندن و دقت کردن تشویق کنند و از سرزنش، توهین یا مقایسه کردن او بپرهیزند.
- فضای کلاس از لحاظ نور، دما و سروصدای محیط بیرون بررسی شده و در صورت لزوم اصلاحاتی در این زمینه انجام شود.
- معلم‌ها می‌توانند با استفاده از ابزارها و روش‌های خلاقانه، مانند بازی‌های آموزشی، علاقه و انگیزه دانش‌آموزان را افزایش دهند و با جذاب‌تر کردن فرایند یادگیری، از بروز اهمال‌کاری در درس خواندن جلوگیری کنند.
- بهتر است گاهی والدین در مورد نحوه برخورد معلم یا سایر همکلاسی‌ها با فرزندشان صحبت کنند و از او بخواهند به آنها اعتماد کند و مشکلاتش را در محیط خانواده بازگو کند.
- تا حد امکان گوشی موبایل یا تبلت در اختیار دانش‌آموزان قرار ندهید و استفاده از این لوازم را در کلاس درس ممنوع کنید.
- بهتر است والدین محیط خانه را از لحاظ تنش‌های روانی بررسی کنند یا حتی رفتار خود را با دانش‌آموز زیر نظر بگیرند. گاهی کم کردن تنش‌های خانوادگی یا برقراری ارتباط دوستانه با فرزندتان و تعدیل خواسته‌ها و توقعتان از او، مشکل حواس پرتی و بی‌دقتی آنها را حل می‌کند.
- برای کاهش استرس و تنش‌های روانی، تکنیک‌های تنفس عمیق و تن‌آرامی را به دانش‌آموزان یاد بدهید.
- برای بررسی اختلال عملکرد تمرکز یا سایر مشکلات روانشناختی، از یک مشاور یا روانشناس کمک بگیرید.
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
حواس‌پرتی و بی‌دقتی در بسیاری از دانش‌آموزان ممکن است به دلیل شرایط موقتی مانند خستگی، استرس یا تغییرات محیطی ایجاد شود؛ اما اگر این مشکل به‌صورت مداوم ادامه پیدا کند و عملکرد تحصیلی یا زندگی روزمره دانش‌آموز را تحت تأثیر قرار دهد، بهتر است از یک متخصص کمک گرفته شود.
والدین و معلمان در صورت مشاهده نشانه‌های زیر بهتر است موضوع را جدی‌تر پیگیری کنند:
- افت شدید و ناگهانی نمرات: اگر دانش‌آموزی که قبلاً عملکرد قابل قبولی داشته، بدون دلیل مشخص دچار افت تحصیلی شدید شود، نیاز به بررسی علت دارد.
- بی‌توجهی و حواس‌پرتی مداوم: اگر دانش‌آموز در بیشتر کلاس‌ها نمی‌تواند تمرکز کند، دستورها را دنبال نمی‌کند یا مرتب اشتباهات ناشی از بی‌دقتی تکرار می‌شوند.
- فراموشی‌های شدید و مکرر: فراموش کردن مداوم تکالیف، وسایل مدرسه، زمان امتحانات یا کارهای روزانه می‌تواند نشانه‌ای باشد که نیاز به بررسی بیشتری دارد.
- ناتوانی در کنترل بی‌قراری یا نشستن برای مدت کوتاه: اگر دانش‌آموز حتی برای انجام فعالیت‌های کوتاه نمی‌تواند آرام بماند یا دائم رفتارهای تکانشی نشان می‌دهد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
- گزارش مکرر معلمان درباره مشکل تمرکز: زمانی که چند معلم مختلف یک مشکل مشابه مانند بی‌توجهی، بی‌نظمی یا انجام ندادن فعالیت‌ها را گزارش می‌کنند، احتمال وجود یک مشکل پایدار بیشتر است.
- تأثیر مشکل بر روابط اجتماعی: اگر حواس‌پرتی، تکانشگری یا رفتارهای مرتبط باعث ایجاد مشکل در ارتباط با دوستان، معلمان یا اعضای خانواده شود، بهتر است از متخصص کمک گرفته شود.
مراجعه به روانشناس یا مشاور به معنای وجود یک مشکل جدی یا برچسب زدن به دانش‌آموز نیست؛ بلکه فرصتی است تا علت اصلی مشکل شناسایی شود و دانش‌آموز راهکارهای مناسب برای افزایش تمرکز، مدیریت هیجانات و بهبود عملکرد خود را یاد بگیرد.
سخن پایانی
حواس پرتی و بی‌دقتی دانش‌آموزان یک مسئله جدی است که نباید دست کم گرفته شود، از طرفی خوشبختانه کشف دلایل این موضوع و ارائه راه‌حل برای آن، امکان‌پذیر است. گفتیم دانش‌آموزان بی‌دقت ویژگی‌هایی دارند که به کمک آنها می‌توان چنین دانش‌آموزانی را شناسایی کرد. همچنین، در مورد نحوه برخورد با این گروه از دانش آموزان و دلایل بی‌دقتی آنها صحبت کردیم. در انتها راهکارهای مقابله با حواس پرتی دانش‌آموزان معرفی کردیم.
اگر سوالی در مورد این موضوع دارید یا راهکار دیگری برای حل این مسئله به ذهنتان می‌رسد، خوشحال می‌شویم نظرات‌تان را در قسمت دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
سر کلاس به جای تمرکز روی تدریس معلم، در حال جنب و جوش هستند، زمان برگزاری امتحانات یا انجام تکالیف را فراموش می‌کنند، نمی‌توانند روی یک فعالیت برای مدت طولانی تمرکز کنند و سایر ویژگی هایی که در مقاله توضیح داده شده است.
لازم است ابتدا رفتار دوستانه‌ای با دانش‌آموز داشته باشید و در حد ظرفیتش با او در مورد این موضوع صحبت کنید. سپس لازم است والدین را در جریان بگذارید و بعد دانش‌آموز را به یک روانشناس ارجاع دهید.
بررسی سلامت جسمانی و روانی دانش‌آموز، فراهم کردن فضای آموزشی استاندارد، نظارت بر خواب شب و مصرف تغذیه در مدرسه، بررسی روابط دانش‌آموز با معلم و همکلاسی‌ها، ممنوعیت استفاده از گوشی و تبلت و سایر راهکارهایی که در مقاله توضیح داده شده است.
ااااا دیدی چی شد؟ هیچ کس نظر نذاشته :(