کپی کن
روش مطالعه SQ3R یک روش پنج‌مرحله‌ای است که به شما کمک می‌کند مطالب درسی را بهتر یاد بگیرید و کمتر فراموش کنید. در مرحله اول، قبل از شروع مطالعه، نگاهی به تیترها، تصاویر و سؤالات درس بیندازید تا با موضوع آشنا شوید. در مرحله دوم، از بخش‌های مهم درس سؤال طرح کنید و هنگام مطالعه به دنبال پاسخ آنها باشید. در مرحله سوم، متن را با دقت و به‌صورت بخش‌بخش بخوانید و نکات کلیدی را یادداشت کنید. در مرحله چهارم، کتاب را ببندید و سعی کنید مطالب را با زبان خودتان توضیح دهید؛ اگر قسمتی را فراموش کردید، فقط همان بخش را دوباره بخوانید. در مرحله آخر، مطالب را در فاصله‌های زمانی مختلف مرور کنید تا بهتر در حافظه‌تان باقی بمانند.
نظر کارشناسی مشاوران تیم پایتخت کتاب
تجربه خودم در استفاده از روش مطالعه SQ3R این بوده است که وقتی کتاب را می‌بندم و سعی می‌کنم مطلب را با زبان خودم توضیح بدهم، بهتر متوجه می‌شوم چه چیزهایی را یاد گرفته‌ام و کدام قسمت‌ها هنوز برایم روشن نیست. گاهی هنگام خواندن، فکر می‌کنم درس را بلدم، اما موقع توضیح دادن می‌بینم بعضی نکته‌ها را به یاد نمی‌آورم. پیشنهاد می‌کنم قبل از مطالعه، نگاهی کلی به درس بیندازید و چند سؤال از آن طرح کنید. بعد از خواندن هر بخش هم بدون نگاه کردن به کتاب، به سؤال‌ها پاسخ دهید. هرجا مشکل داشتید، همان قسمت را دوباره بخوانید و در روزهای بعد مرور کنید.
اگر تا به حال برایتان پیش آمده که چند ساعت یک فصل را بخوانید، اما فردای آن روز احساس کنید بیشتر مطالب از ذهنتان پاک شده‌اند، احتمالاً مشکل از کم‌کاری شما نیست؛ بلکه روش مطالعه‌تان نیاز به تغییر دارد. روش مطالعه SQ3R یکی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های مطالعه فعال است که با پنج مرحله ساده به شما کمک می‌کند مطالب را هدفمندتر بخوانید، بهتر درک کنید و هنگام امتحان راحت‌تر به یاد بیاورید. این روش سال‌هاست در آموزش مهارت‌های مطالعه استفاده می‌شود و همچنان یکی از چارچوب‌های معتبر برای مطالعه متون آموزشی محسوب می‌شود.
روش SQ3R را فرانسیس پی.رابینسون در کتاب Effective Study معرفی کرد. نام این روش از پنج واژه انگلیسی درست شده است:
| حرف | واژه انگلیسی | معنی فارسی |
|---|---|---|
| S | Survey | پیش‌مطالعه |
| Q | Question | سؤال‌سازی |
| R | Read | مطالعه دقیق |
| R | Recite | بازگو کردن |
| R | Review | مرور |
نکته مهم در مورد این روش این است که شاید در ابتدا طی کردن این مراحل وقت‌گیر و حتی دشوار به نظر برسد، اما بعد از چند بار تمرین و تکرار، می‌توانید به راحتی و با سرعت از این روش استفاده کنید و از مزایای آن بهره ببرید.
یکی از دلایل ماندگاری این روش، حضور دو مؤلفه‌ای است که پژوهش‌های یادگیری از آنها حمایت می‌کنند: بازیابی فعال (Recite) و مرور (Review). این دو مرحله باعث می‌شوند مطالعه فقط به دوباره‌خوانی محدود نشود.
پس اگر می‌خواهید با کمک روش مطالعه SQ3R فرآیند مطالعه‌تان را دگرگون کنید و این تکنیک ۵ مرحله‌ای را یاد بگیرید، تا انتها با پایتخت کتاب همراه باشید. در صورتی که زمان کافی برای خواندن مقاله ندارید، پادکست زیر را گوش دهید:
مرحله اول: پیش مطالعه (Survey)
در مقالات مختلف در مورد پیش مطالعه و تاثیر آن در یادگیری درس‌های مختلف صحبت کرده‌ایم، پیش مطالعه زمان بسیار کمی از شما می‌گیرد اما نمی‌توانید تصورش را بکنید که چقدر درفهم بهتر مطالب و آمادگی ذهنی شما نقش دارد. حتی توصیه می‌کنم قبل از شرکت در کلاس درس، کمی وقت بگذارید و این مرحله مهم را انجام دهید. حالا چطور پیش مطالعه کنیم و برای این مرحله چه چیزهایی بخوانیم؟
برای این مرحله چند دقیقه زمان کافی است، در این مدت کوتاه باید مقدمه درس مورد نظر، سر تیترهای اصلی و فرعی و سوالات متن درس یا انتهای درس را بخوانید و تصاویر، نمودارها و جداول موجود در آن درس را بررسی کنید. هدف ما این است که یک دید کلی و آمادگی ذهنی نسبت به آن موضوع کسب کنیم.
مرحله دوم: سوال پرسیدن (Question)
انجام این مرحله کمک می‌کند بیشتر و بیشتر با موضوع مورد نظرتان درگیر شوید و ذهنتان را برای یادگیری آماده کنید. در این مرحله سعی کنید برای سرتیترها و عناوین مهم و اصلی هر بخش تعدادی سوال طرح کنید، سوالاتی که فکر می‌کنید پاسخ آنها در مطالب آن بخش نهفته است. وقتی ذهنتان برای پیدا کردن پاسخ این سوالات فعالانه در حال جستجو است، شما عمیقا با موضوع مورد نظر درگیر شده و زیر و بم مطالب را یاد می‌گیرید.
مرحله سوم: مطالعه دقیق مطالب (Read)
حالا وقت خواندن متن است.در این مرحله بهتر است:
- زیر نکات کلیدی خط بکشید.
- حاشیه‌نویسی کنید.
- ارتباط بین مطالب را پیدا کنید.
هرچه بیشتر زیر مطالب خط بکشید، بهتر یاد می‌گیرید.خط کشیدن زیر مطالب زمانی مفید است که انتخابی و هدفمند باشد. اگر تقریباً همه متن را علامت‌گذاری کنید، تشخیص نکات مهم در مرورهای بعدی سخت‌تر می‌شود.
| کار | انجام بده | انجام نده |
|---|---|---|
| خط کشیدن | فقط زیر نکات کلیدی | زیر کل پاراگراف |
| یادداشت | کلمات کلیدی | رونویسی کامل |
| مطالعه | بخش‌بخش | یک‌جا خواندن کل فصل |
مرحله چهارم: بازگو کردن (Recite)
این مرحله مهم‌ترین بخش SQ3R است.بعد از خواندن هر بخش:
- کتاب را ببندید.
- مطلب را با زبان خودتان توضیح دهید.
- سعی کنید کلمات کلیدی را هم به خاطر بیاورید.
اگر نتوانستید بخشی از مطلب را بازگو کنید، همان قسمت را دوباره مطالعه کنید و دوباره بدون نگاه به کتاب آن را توضیح دهید. لازم نیست کل فصل را از اول بخوانید.
مهم‌ترین راز این مرحله
اجازه بده یک سؤال بپرسم؛ سؤالی که بارها از دانش‌آموزها پرسیده‌ام. وقتی از آنها می‌پرسم:«از کجا می‌فهمی یک درس را یاد گرفته‌ای؟» بیشترشان می‌گویند:«وقتی متن را می‌خوانم، همه چیز برایم آشناست.» اما این دقیقاً همان جایی است که خیلی‌ها اشتباه می‌کنند.آشنا بودن با متن با بلد بودن آن فرق دارد.
وقتی کتاب را می‌بندید و تلاش می‌کنید مطلب را بدون نگاه کردن توضیح بدهید، مغز مجبور می‌شود اطلاعات را از حافظه بیرون بکشد. همین تلاش برای بازیابی، یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های مطالعه فعال با دوباره‌خوانی است.
مرحله پنجم: مرور کردن (Review)
فرض کنیم شما چهار مرحله قبل را به درستی انجام داده‌اید و مطالب را خیلی خوب یاد گرفته‌اید، پس کار ما تمام شد و باید خیالمان راحت باشد؟ متاسفانه خیر! اگر درسی که خوانده‌اید را مرور نکنید، طولی نمی‌کشد که اکثر جزئیات و نکات آن را فراموش می‌کنید. بعد از خواندن هر درس می‌تواند در پایان همان روز،یک یا دو روز بعد، پایان هر هفته و نیز پایان ماه و سه ماه بعد، مطالب را مرور کنید، همچنین برای اینکه زیروبم مرور کردن را یاد بگیرید، می‌توانید مقاله نحوه صحیح مرور مطالب را در وبلاگ فروشگاه پایتخت کتاب مطالعه کنید.
مزایای روش مطالعه SQ3R
اکثر افراد موفق و بچه درس‌خوان‌ها دانسته یا ندانسته از روش مطالعهSQ3R استفاده می‌کنند و اصلا یکی از رازهای موفقیت آنها استفاده از این تکنیک طلایی است. ممکن است بعد از خواندن مراحل مختلف این روش فکر کنید اجرای آن دشوار و پردردسر است، اما این فقط ظاهر ماجرا است و اگر در عمل از این تکنیک استفاده کنید و مزایای آن را به چشم ببینید، حسابی مشتری می‌شوید! از جمله مزایای روش مطالعهSQ3R می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مطالعه مفهومی و عمیق مطالب به جای حفظ کردن طوطی‌وار و سرسری. پیشنهاد می کنیم مقاله “چگونه مفهومی درس بخوانیم” را بخوانید.
- تقویت خلاقیت و تفکر فعالانه در دانش‌آموزان.
- تثبیت مطالب در حافظه بلند مدت و جلوگیری از فراموشی مطالب. پیشنهاد می کنیم مقاله “علت فراموشی مطالب درسی و راه های جلوگیری از آن” را بخوانید.
- افزایش دقت و تمرکز در زمان درس خواندن. پیشنهاد می کنیم مقاله “چگونه تمرکز کنیم روی درس” را بخوانید.
- مطالعه با این روش در طولانی مدت به صرفه‌جویی در زمان و افزایش سرعت مطالعه کمک می‌کند.
معایب روش مطالعه SQ3R
با وجود مزایای فراوان، روش مطالعه SQ3R هم مانند هر تکنیک مطالعاتی دیگری محدودیت‌هایی دارد و ممکن است برای همه دانش‌آموزان یا تمام درس‌ها به یک اندازه مناسب نباشد. البته این معایب به معنای ناکارآمد بودن روش نیستند؛ بلکه با شناخت آنها می‌توانید بهتر تصمیم بگیرید که چه زمانی از این تکنیک استفاده کنید. مهم‌ترین معایب روش مطالعه SQ3R عبارت‌اند از:
- زمان‌بر بودن در شروع کار: اجرای تمام مراحل این روش، به‌خصوص برای دانش‌آموزانی که به آن عادت ندارند، ممکن است زمان مطالعه را افزایش دهد.
- مناسب نبودن برای تمام درس‌ها: این تکنیک بیشتر برای مطالعه مطالب متنی و مفهومی کاربرد دارد و برای درس‌های محاسباتی مانند ریاضی و فیزیک، به‌تنهایی کافی نیست.
- نیاز به تمرین و تکرار: تسلط بر مراحل پنج‌گانه SQ3R به تمرین نیاز دارد و ممکن است در روزهای اول اجرای آن کمی دشوار باشد.
- دشواری استفاده در زمان محدود: زمانی که فرصت کمی تا امتحان باقی مانده است، اجرای کامل تمام مراحل این روش برای حجم زیادی از مطالب چندان کاربردی نیست.
- وابستگی نتیجه به اجرای صحیح مراحل: اگر مراحل پرسش‌سازی، یادآوری و مرور را جدی نگیرید، ممکن است نتوانید از تمام مزایای این تکنیک بهره‌مند شوید.
در مجموع، بیشتر معایب روش مطالعه SQ3R به زمان و نحوه اجرای آن مربوط می‌شوند. با کمی تمرین و استفاده درست از این تکنیک، می‌توانید بسیاری از این محدودیت‌ها را کاهش دهید و متناسب با نوع درس و زمانی که در اختیار دارید، از آن استفاده کنید
سخن آخر
رتبه برترها همیشه چند قدم جلوتر از سایر دانش‌آموزان هستند چون برای درس خواندن از روش‌ها و تکنیک‌های طلایی همچون روش مطالعه SQ3R استفاده می‌کنند. در این محتوا در مورد پنج مرحله انجام این روش یعنی پیش مطالعه، سوال پرسیدن، مطالعه دقیق، یادآوری و مرور مطالب صحبت کردیم و به برخی از مزایای این روش اشاره کردیم. پیشنهاد می کنیم تکنیک فاینمن و روش مطالعه و برنامه ریزی آیزنهاور را هم در کنار این تکنیک یاد بگیرید.
در انتها اگر سوالی در مورد اجرای هر کدام از مراحل دارید، می‌توانید آن را در قسمت دیدگاه این محتوا با ما در میان بگذارید.
چند سوال متداول
روش مطالعه SQ3R چیست؟
این روش مطالعه شامل پنج مرحله پیش خوانی، سوال پرسیدن، مطالعه دقیق، یادآوری و مرور مطالب است و از کنار هم قرار گرفتن حرف اول کلمات این مراحل به زبان انگلیسی به وجود می‌آید. تمام این مراحل را در متن محتوا توضیح داده‌ایم.
روش مطالعه SQ3R چه مزایایی دارد؟
از جمله مزایای این روش می‌توان به تثبیت مطالب در حافظه بلند مدت، افزایش دقت و تمرکز، تقویت خلاقیت، مطالعه مفهومی مطالب و افزایش سرعت درس خواندن اشاره کرد.
من میزارم خیلیم عالی
💙