افزایش ساعت مطالعه؛ چگونه ساعت مطالعه خود را افزایش دهیم؟

نظر کارشناسی مشاوران تیم پایتخت کتاب

بیشتر روز پشت میز هستم، اما باز هم به درس‌هایم نمی‌رسم. چطور ساعت مطالعه‌ام را بیشتر کنم؟ پیشنهاد من این است که اول ببینید از این زمان، چقدر واقعاً مشغول مطالعه هستید. اگر وسط درس خواندن مرتب گوشی را بررسی می‌کنید، قبل از اضافه کردن ساعت مطالعه، گوشی را از دسترس دور کنید. درس سخت‌تر را هم برای زمانی بگذارید که سرحال‌ترید؛ نگذارید برای آخر شب. وقتی توانستید برنامه فعلی را با تمرکز انجام دهید، کم‌کم زمانش را بیشتر کنید و خواب و استراحت را به اندازه نگه دارید. مهم است ساعت اضافه‌ای که برای مطالعه اختصاص می‌دهید به یادگیری بیشتر برسد؛ اگر فقط خسته‌تر می‌شوید و اشتباهاتتان بیشتر می‌شود، باید برنامه ریزی خود را اصلاح کنید.

بسیاری از ما هنگام مطالعه به‌دنبال راه‌هایی برای به حداکثر رساندن تمرکز و مدیریت مؤثر زمان هستیم و دوست داریم بدون این‌که خسته شویم، زمان مطالعه خود را افزایش دهیم. درحالی‌که برخی افراد معتقدند، مطالعه با وقفه‌های کوتاه برای یادگیری کارایی بهتری دارد، اما شاید راه‌هایی وجود داشته‌باشد که بدون از دست دادن تمرکز و بدون احساس خستگی، بتوانید ساعات بیشتری را به مطالعه اختصاص دهید. بنابراین، اگر می‌پرسید چگونه ساعت مطالعه را بالا ببریم؟ و به دنبال ترفندها و تکنیک‌هایی برای افزایش ساعت مطالعه هستید، در ادامه با پایتخت کتاب همراه باشید.

راه‌های افزایش ساعت مطالعه بدون احساس خستگی

آیا می‌خواهید بیش از ۱۰ ساعت بدون خستگی مطالعه کنید؟ خب، برای شروع کار آسانی نیست. اما می‌توانید با یکسری تمرینات خاص، ذهن خود را به گونه‌ای آموزش دهید که متمرکز باشد و از حواس‌پرتی دور بماند. افزایش ساعت مطالعه یعنی افزایش زمان مطالعه مفید، نه صرفاً بیشتر نشستن پشت میز.

هدف ، افزایش بازدهی است نه صرفاً رسیدن به ۱۰ یا ۱۲ ساعت مطالعه. هر فرد سقف تمرکز متفاوتی دارد. قبل از هرچیزی، لازم است به سه نکته زیر توجه کنید:

• وقتی صحبت از تسلط بر مفاهیم درسی یا مطالب دیگر به میان می‌آید، تعداد ساعت‌ها به‌خودی‌خود معنی زیادی ندارند، بلکه کیفیت مطالعه مهم است. آیا شده در هنگام صبح پس از یک خواب هشت ساعته، احساس گیجی داشته‌باشید؟ اگر خواب شما به دلایلی در طول شب قطع شود، ممکن است با وجود هشت ساعت خواب، خسته و گیج از خواب بیدار شوید. از طرف دیگر اگر بدون وقفه، شش ساعت بخوابید، به احتمال زیاد، صبح شاداب و سرحال از خواب بیدار خواهید شد. . پس نکته این است که کمیت همراه با  کیفیت اهمیت دارد. در مورد مطالعه نیز همین‌طور است. پیشنهاد می کنیم مقاله “افزایش کیفیت مطالعه” را بخوانید.

• اگر علی‌رغم اینکه خوب استراحت می‌کنید، احساس بی‌حالی و خستگی دارید، ممکن است مشکل جای دیگری باشد، ممکن است فاقد انگیزه باشید. همه ما گاهی اوقات تعلل می‌کنیم که با تلاش مضاعف می‌توان بر آن غلبه کرد، اما کمبود انگیزه ممکن است نیاز به مداخله در سطح عمیق‌تر و بزرگ‌تری داشته باشد. پیشنهاد می کنیم مقاله “انگیزه برای درس خواندن” را بخوانید.

• ساعت‌های خواب و ورزش خود را فدای ساعت‌های مطالعه نکنید. این‌کار سلامت شما را به خطر می‌اندازد و از این‌رو قابل قبول نیست.

استقامت ذهنی؛ مغز هم مانند عضلات نیاز به تمرین دارد. بسیاری از دانش‌آموزان تصور می‌کنند افرادی که روزانه ۸ تا ۱۰ ساعت مطالعه می‌کنند و ساعت مطالعه بالایی دارند، از ابتدا استعداد ویژه‌ای داشته‌اند؛ در حالی که توانایی تمرکز طولانی‌مدت یک مهارت نسبتاً اکتسابی است و با تمرین منظم بهبود پیدا می‌کند.

مغز نیز مانند عضلات بدن، به‌تدریج با فعالیت مداوم سازگار می‌شود. همان‌طور که نمی‌توان در اولین روز ورزش ماراتن دوید، نباید انتظار داشت فردی با روزانه ۲ ساعت مطالعه، ناگهان ۸ تا ۱۰ ساعت با تمرکز بالا درس بخواند. بهتر است هر هفته ۱۵ تا ۳۰ دقیقه به زمان مطالعه مفید خود اضافه کنید تا استقامت ذهنی شما به‌مرور افزایش یابد.

هدف، افزایش زمان مطالعه مفید است، نه صرفاً بیشتر نشستن پشت میز. استراحت‌های منظم، خواب کافی، تغذیه مناسب و مرور مستمر مطالب، در کنار افزایش تدریجی ساعت مطالعه، به حفظ کیفیت و بازدهی کمک می‌کنند. این توانایی بیش از آنکه به استعداد وابسته باشد، نتیجه تمرین، تداوم و عادت‌های صحیح مطالعه است.

1- برنامه خود را اولویت‌بندی کنید: معمولا بهتر است موضوعات دشوار را در اوایل روز مطالعه کنید

وقتی از نظر انرژی در بهترین حالت خود هستید، مطالب دشوار را مطالعه کنید. برای بیشتر افراد، قبل‌ از‌ ظهر زمانی است که بیشترین بازدهی را دارند. اگر شما به نوعی از این امر مستثنی هستید، هر زمان که احساس می‌کنید آمادگی بیشتری دارید، مطالب دشوار را مطالعه کنید.

چنین برنامه‌ریزی، انرژی شما را با سختی مطالب تطبیق می‌دهد. در نتیجه، در هنگام عصر یعنی زمانی‌که انرژی فیزیکی و ذهنی شما کاهش پیدا می‌کند، با موضوعات چالش‌برانگیز کمتری مواجه می‌شوید.

برعکس، اگر مطالب و مفاهیم آسان را در اوایل روز انتخاب کنید تا حس کاذب پیشرفت را به‌دست آورید، به احتمال زیاد تسلیم اهمال‌کاری می‌شوید و نمی‌توانید به مطالعه مفاهیم دشوار بپردازید. همچنین، توصیه می‌کنیم تا حد امکان، فعالیت‌های سبک و غیرآکادمیک مانند معاشرت، برقراری تماس و کارهای روزانه و … را در اواخر روز انجام دهید.

2- برای افزایش ساعت مطالعه، ورزش کنید

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که فعالیت بدنی می‌تواند به بهبود حافظه و کاهش علائم اضطراب و افسردگی کمک کند. در یک مطالعه، ورزش با فاصله چهار ساعت پس از یادگیری، یادآوری مطالب را در آزمون دو روز بعد بهبود داد. همچنین، مرور گسترده پژوهش‌ها در بزرگسالان نشان داده است که فعالیت بدنی در کاهش علائم اضطراب، افسردگی و پریشانی روانی مؤثر است؛ البته میزان تأثیر آن به شرایط فرد و برنامه ورزشی بستگی دارد. (مطالعه حافظه، ۲۰۱۶؛ مرور پژوهش‌های سلامت روان، ۲۰۲۳).

اثرات ورزش تقریباً بلافاصله قابل مشاهده است. فعالیت بدنی می‌تواند فواید فوری و بلندمدت بر عملکرد تحصیلی داشته باشد. پس از درگیر شدن در فعالیت بدنی، شما بهتر می‌توانید بر روی مطالعه خود تمرکز کنید و قدرت یادگیری‌تان را ارتقا دهید. همچنین، ورزش کردن موجب می‌شود که سلامتی خود را حفظ کنید و طول عمر بیشتری داشته‌باشید.

با این‌حال، اثر همه تمرینات ورزشی برای بهبود تمرکز و هوشیاری، برابر نیستند. بیشتر مطالعات، ۳۰ دقیقه تمرینات قلبی-عروقی شدید را موثرترین روش برای افزایش و بهبود کیفیت ساعت مطالعه می‌دانند.

لطفاً توجه داشته‌باشید که همه تمرینات برای همه افراد مناسب نیستند. قبل از انجام یک ورزش جدید، عواملی مانند انعطاف‌پذیری، قدرت و سلامت کلی خود را در نظر بگیرید تا مشخص شود، آیا یک ورزش خاص برای شما مفید است یا خیر. می‌توانید با پزشک خود در این رابطه مشورت کنید.

3- خواب بعدازظهر می‌تواند مفید باشد

افراد در میزان نیاز به خواب و زمانی که ترجیح می‌دهند بخوابند، متفاوت هستند. پس به‌جای فشار آوردن به خود برای نخوابیدن در طول روز، چرت بعدازظهر را بپذیرید، زیرا مغز شما بعد از آن، بهتر کار خواهد کرد.

در پژوهشی که ناسا روی خدمه پروازهای طولانی انچام داد، افرادی که در یک فرصت استراحت ۴۰ دقیقه‌ای، به‌طور میانگین حدود ۲۶ دقیقه خوابیدند، در مقایسه با گروه بدون استراحت، زمان واکنش بهتر و وقفه‌های توجه کمتری داشتند. این مزایا تا مراحل پایانی پرواز نیز مشاهده شد(روزکایند و همکاران، ناسا، ۱۹۹۴).

یک چرت کوتاه روزانه می‌تواند زمان را به برنامه مطالعاتی شما در هنگام شب اضافه کند، چه از نظر کیفی و چه از نظر کمی. در ادامه چند نکته برای خواب روزانه موثر بیان می‌کنیم:

• خواب بعدازظهر را به ۳۰ تا ۴۰ دقیقه محدود کنید تا مانع خواب عمیق و احساس گیجی بعد از بیدار شدن شود. علاوه بر این، یک چرت طولانی‌تر می‌تواند شما را در اواخر شب بیدار نگه دارد.
• سعی کنید هر روز در زمان مشخصی چرت بزنید، زیرا به تثبیت ساعت بدن کمک می‌کند. اکثر افراد بلافاصله بعد از ناهار چرت می‌زنند.

4- برای حفظ سطح انرژی و افزایش ساعت مطالعه، غذای سالم بخورید

اگرچه مغز شما تنها ۲ درصد وزن بدن‌تان را تشکیل می‌دهد، اما ۲۰ درصد از انرژی دریافتی روزانه را مصرف می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که کارهای خسته‌کننده ذهنی غیرلذت‌بخش مانند درس خواندن، انرژی ما را به سرعت تخلیه می‌کنند. بنابراین، مهم است که در هنگام انجام وظایف ذهنی خسته‌کننده، به گونه‌ای غذا بخورید که سطح انرژی شما حفظ شود.

پیشنهاد می‌کنیم بیشتر وعده‌های غذایی خود را به غذاهایی با شاخص گلیسمی پایین (GI) اختصاص دهید.

مثلاً: جو دوسر، فرنی، ماست با دانه‌ها/آجیل، لبنیات کم‌چرب، سوپ، سالاد، مواد غذایی سبوس‌دار، میوه و غیره. این غذاها موجب می‌شوند که گلوکز به آرامی وارد جریان خون شود و سطح انرژی برای مدت طولانی‌تری حفظ شود. درحالی‌که غذاهای با GI بالا مثل پیتزا، نان سفید، همبرگر، کیک، شکلات، کلوچه، چیپس سیب‌زمینی، نوشیدنی‌های شیرین و بستنی، تأثیر معکوس دارند. این غذاها سطح انرژی شما به سرعت بالا می‌برند و به همان سرعت انرژی کاهش می‌یابد که منجر به خستگی و خواب‌آلودگی می‌شود.

5- انرژی ذهنی خود را حفظ کنید

از آنجایی که مغز انرژی زیادی مصرف می‌کند، مهم است که انرژی خود با افکار پریشان‌کننده و نامربوط پر نکنید. مثلا این که چرا او با من اینقدر بی‌ادبانه رفتار کرد؟ یا اگر در امتحان مردود شوم چه کنم؟ و مواردی از این قبیل، تاثیر منفی بر ذهن دارند.

یک راه موثر برای از بین‌بردن چنین افکاری، این است که آن‌ها را در لحظه‌ای که از ذهن شما عبور می‌کنند، شناسایی کنید، تا سه بشمارید و ذهن خود را به جای دیگری منحرف کنید. این افکار به‌قدری خودکار وارد ذهن می‌شوند که ما متوجه نمی‌شویم. پس تمرین کنید که بتوانید به سرعت آن‌ها را از ذهن خود خارج کنید.

ما می‌دانیم که کنترل چنین افکار سرگردانی، کار آسانی نیست، اما اگر بتوانید این کار را انجام دهید، مقداری از انرژی گرانبهای خود را ذخیره می‌کنید.

6- برای افزایش ساعت مطالعه، از تلفن همراه خود دور بمانید

عوامل حواس‌پرتی، شامل دوری از تلفن همراه نیز می‌شود. بهترین کاری که می‌توانید انجام دهید این است که گوشی خود را در حالت بی‌صدا قرار دهید، هشدارها را خاموش کنید و آن را برگردانید تا حتی نتوانید آن‌ها را ببینید، یا اصلا تلفن‌تان را خاموش کنید! همچنین، بهتر است آن را دور از دید قرار دهید تا حتی وسوسه نشوید، پیام‌های دریافتی را بررسی کنید. بهترین راه بیرون گذاشتن گوشی خارج از اتاق است.

وقتی صحبت از حواس‌پرتی‌ تلفن همراه می‌شود، هیچ‌چیز نمی‌تواند مانند رسانه‌های اجتماعی وقت شما را تلف کند. در دنیای امروز، افراد بیشتر از طریق پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند. به همین دلیل برنامه‌ریزی برای استفاده از رسانه‌های اجتماعی، می‌تواند نقش مهمی در افزایش ساعات مطالعه شما داشته‌باشد.

جهان می‌تواند صبر کند زیرا مطالعه شما یک اولویت است. اگر می‌خواهید تلفن همراه‌تان را برای مواقع اضطراری کنار خود نگه دارید، در حین مطالعه چند دقیقه‌ای به خود استراحت دهید، تا بتوانید از این زمان برای بررسی هشدارها و پیام‌های خود استفاده کنید.

7- به‌طور منظم استراحت کنید

پس از هر مطالعه استراحت کنید. این کار نه تنها باعث آرامش می‌شود، بلکه تمرکز کاهش‌یافته شما را نیز باز می‌گرداند. تمرکز انسان معمولا بعد از ۵۰ دقیقه از شروع مطالعه کاهش می‌یابد و اگر همچنان به مطالعه خود ادامه دهد، با تمرکز کمتری مواجه خواهد شد که شبیه اتلاف وقت است. بنابراین، هر ۵۰ دقیقه یکبار، 10 تا 15 دقیقه استراحت کنید تا بتوانید تمرکز خود را بازیابید.

توجه داشته‌باشید که این مدت ممکن است برای افراد متفاوت باشد. بنابراین، آزمایش کنید که چه چیزی برای شما مفید است. در طول استراحت، هر کاری به‌جز مطالعه انجام دهید: راه بروید، چیزی بخورید، کمی ورزش کنید، به بیرون خیره شوید و غیره. ایده این‌کار این است که از کاری که انجام می‌دادید، به‌دور باشید.

8- برای افزایش ساعت مطالعه، در نور روز مطالعه کنید

انجام این‌کار شاید سخت باشد و از عهده هرکسی برنیاید، اما اگر می‌توانید، آن را انجام دهید. تحقیقات نشان داده‌اند که مطالعه در نور روز باعث می‌شود که کمتر خواب‌آلوده شوید و در بعدازظهر هوشیارتر باشید. در نتیجه، بهره‌وری شما افزایش می‌یابد و کارهای بیشتری را می‌توانید در برنامه روزانه خود بگنجانید.

در یک پژوهش کوچک در محیط اداری، دسترسی به نور روز و منظره بیرون، همراه با جلوگیری از خیرگی، با بهبود حافظه کاری و کاهش خستگی چشم همراه بود(جامروزیک و همکاران، ۲۰۱۹).

بنابراین، میز و صندلی خود را به گوشه‌ای از اتاق که نور خورشید در آن می‌تابد ببرید. البته این کار به معنای مطالعه مستقیم زیر نور خورشید نیست. اگر اتاقی که در آن مطالعه می‌کنید، نور خورشید را دریافت می‌کند، کافی است.

در ادامه خلاصه‌ای از آنچه که تاکنون برای پاسخ به سوال چگونه ساعت مطالعه خود را افزایش دهیم گفته‌ایم را آورده‌ایم.

• زمانی‌که از نظر انرژی در بهترین حالت خود هستید، با موضوعات سخت‌تر دست و پنجه نرم کنید و کارهای مکانیکی و آسان‌تر را برای ادامه روز بگذارید.
• برای بهبود تمرکز و هوشیاری، به تمرینات قلبی-عروقی منظمی بپردازید که ضربان قلب شما را افزایش می‌دهند.
• یک چرت ۳۰ تا ۴۰ دقیقه‌ای در بعدازظهر داشته‌باشید تا کمیت و کیفیت ساعات مطالعه خود را در عصر بهبود ببخشید.
• برای حفظ سطح انرژی خود، وعده‌های غذایی با شاخص گلیسمی پایین بخورید.
• وقتی یک فکر پریشان‌کننده و نامربوط به ذهن شما خطور می‌کند، تا سه بشمارید و توجه خود را به جای دیگری معطوف کنید.
• تلفن همراه را دور از خود نگه دارید.
• بعد از هر ۵۰ دقیقه مطالعه، 10 تا 15 دقیقه استراحت کنید.
• در صورت امکان، در نور روز مطالعه کنید تا در هنگام شب، کمتر احساس خواب‌آلودگی داشته باشید.

افزایش ساعت مطالعه بدون خستگی و احساس خواب‌آلودگی در شب

اگر شما جزء آن دسته افرادی هستید که فقط عصرها برای مطالعه وقت می‌گذارد، ممکن است احساس خستگی و خواب‌آلودگی داشته‌باشید و این یک مسئله چالش‌برانگیز برای شماست.

اگر دارای چنین شرایطی هستید، شاید لازم باشد چند گام اضافه‌تر بردارید. البته مراحلی که در قسمت قبل گفته شد نیز مفید خواهند بود. در ادامه با ما همراه باشید.

1- بعدازظهر به مدت ۱۰ دقیقه ورزش کنید

زمانی که ورزش می‌کنید، انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز آزاد می‌شوند و شما را بیدار و هوشیار نگه می‌دارند. این یک دلیل تکاملی هم دارد. جالب است بدانید در آفریقا، هر زمان که انسان‌های ماقبل تاریخ خطری را از سوی شکارچیان احساس می‌کردند، هوشیار می‌شدند و می‌دویدند. بنابراین، هنگامی که شما ورزش می‌کنید، مغز سیگنال هوشیاری و بیدار بودن را دریافت می‌کند.

برای هوشیاری بیشتر، می‌توانید هر نوع ورزش هوازی که ضربان قلب شما را بالا می‌برد را انجام دهید. اما، همانطور که قبلاً گفتیم، برای تعیین این‌که آیا یک ورزش خاص برای شما مناسب است یا خیر، عواملی مانند انعطاف‌پذیری، قدرت و سلامت کلی خود را درنظر بگیرید.

2- برای افزایش ساعت مطالعه، کارهای کم‌تنش را برای شب نگه دارید

همانطور که اشاره کردیم، در حالت ایده‌آل بهتر است کارهای ساده‌تر و جالب را برای شب نگه دارید. از آنجایی که انرژی شما کم شده است، از رویارویی با کارهای چالش‌برانگیز در شب احساس ناامیدی خواهید کرد.

3- اتاق خود را ضد خواب کنید

در نور مناسب مطالعه کنید. مطالعه فقط با یک چراغ رومیزی، یک محیط دنج فراهم می‌کند که می‌تواند باعث خواب آلودگی شما شود. همین امر در مورد یک اتاق کم‌نور نیز صدق می‌کند. بنابراین، اتاق مطالعه خود را روشن کنید. همچنین، میز و صندلی را به خوابیدن روی تخت یا دراز کشیدن روی کاناپه ترجیح دهید تا دچار مشکل خواب‌آلودگی نشوید.

3- ساعات شب را با ساعات صبح معامله کنید

اگر از افرادی هستید که شبها زود خسته می شود و خواب آلود هستید گاهی بهتر است مثلا اگر ساعت ۱۱ شب به رختخواب می‌روید و ساعت ۶ صبح بیدار می‌شوید و به فعالیت روزانه می‌پردازید، سعی کنید زمان خواب و بیداری خود را مثلاً یک ساعت افزایش دهید. یعنی ساعت ۱۰ بخوابید و ساعت ۵ بیدار شوید. آن ساعت اضافی صبح را به مطالعه اختصاص دهید. از آنجایی‌که در شب قبل، استراحت کافی داشته‌اید، صبح سرحال هستید و بهتر می‌توانید مطالعه کنید.

4- بهترین سبک یادگیری خود را برای افزایش ساعت مطالعه، درک کنید

این مهم است که بدانید سبک‌های مختلف یادگیری وجود دارد و هر فردی اطلاعات را به روش‌های مختلف بهتر حفظ می‌کند.

• افراد بصری زمانی‌که از تصاویر و درک فضایی استفاده می‌شود، بهتر یاد می‌گیرند.
• افراد شنیداری ترجیح می‌دهند از موسیقی، صداها یا هر دو استفاده کنند.
• افراد حرکتی در واقع از طریق استفاده از بدن، حس لامسه و دست‌ها برای یادگیری استفاده می‌کنند.
• افراد منطقی از استدلال، منطق و سیستم‌ها استفاده می‌کنند.
• افراد کلامی ترجیح می‌دهند از کلمات در نوشتار و گفتار بهره ببرند.
• افراد اجتماعی برای یادگیری، با افراد دیگر یا در گروه پیشرفت خواهند کرد.
• افرادی درونگرا می‌توانند در زمان تنهایی به بهترین شکل یاد بگیرند.
• افراد نوشتاری با نوشتن و یادداشت کردن بهتر یاد می گیرند.
• افراد گفتاری با توضیح دادن مطالب برای خود بهتر یاد می گیرند.

به این فکر کنید که کدام سبک یادگیری برای شما بهتر نتیجه می‌دهد تا بتوانید تعیین کنید که چگونه، کجا و چه زمانی مطالعه کنید. همچنین، می‌توانید بفهمید که چه وسایلی برای یادگیری بهتر شما موثر هستند و چه چیزهایی ممکن است حواس‌تان را پرت کنند.

در زیر خلاصه‌ای از آنچه در این قسمت گفته شد، آورده شده است.

• به مدت ۱۰ دقیقه در عصر ورزش کنید.
• کارهای ساده‌تر و جالب را برای شب نگه دارید.
• در نور مناسب مطالعه کنید و از خوابيدن در رختخواب یا نشستن بر روی کاناپه برای مطالعه خودداری کنید.
• در صورت امکان، زود بخوابید تا ساعاتی از شب را با ساعت صبح عوض کنید.
• آزمایش کنید و ببینید چه چیز دیگری برای شما مفید هستند.

ساعت مطالعه را چگونه محاسبه کنیم؟

یکی از سوالات رایج دانش‌آموزان این است که دقیقاً چه فعالیت‌هایی جزو ساعت مطالعه محسوب می‌شوند؟ اگر معیار مشخصی برای محاسبه ساعت مطالعه نداشته باشید، ممکن است زمان مطالعه خود را بیشتر یا کمتر از مقدار واقعی ثبت کنید و نتوانید پیشرفت خود را به‌درستی ارزیابی کنید.

به طور کلی، هر فعالیتی که مستقیماً در فرایند یادگیری، تثبیت یا ارزیابی مطالب نقش داشته باشد، جزو ساعت مطالعه محسوب می‌شود. اما زمان‌هایی که صرف استراحت یا انجام کارهای غیرمرتبط می‌شود، نباید در ساعت مطالعه محاسبه شوند.

برای ثبت دقیق ساعت مطالعه، بهتر است زمان را از لحظه‌ای که مطالعه یا حل تست را با تمرکز آغاز می‌کنید محاسبه کنید و هر زمان که برای استراحت، استفاده از تلفن همراه، صحبت با دیگران یا انجام کارهای غیرمرتبط مطالعه را متوقف می‌کنید، زمان‌سنج را نیز متوقف کنید.

همچنین توصیه می‌شود علاوه بر ثبت تعداد ساعت مطالعه، نوع فعالیت را نیز یادداشت کنید. برای مثال، مشخص کنید چه مقدار از زمان صرف مطالعه درسنامه، تست‌زنی، تحلیل آزمون، مرور یا خلاصه‌نویسی شده است. این کار به شما کمک می‌کند نقاط قوت و ضعف برنامه مطالعاتی خود را بهتر بشناسید و تعادل مناسبی بین بخش‌های مختلف یادگیری برقرار کنید.

در نهایت، به خاطر داشته باشید که کیفیت ساعت مطالعه همراه با کمیت مناسب مهم است. چهار ساعت مطالعه فعال، همراه با تمرکز، مرور و حل تست، معمولاً ارزش آموزشی بیشتری نسبت به شش ساعت نشستن پشت میز بدون تمرکز دارد. بنابراین، هنگام ثبت ساعت مطالعه، همیشه «زمان مطالعه مفید» را ملاک ارزیابی قرار دهید، نه صرفاً مدت زمانی که پشت میز حضور داشته‌اید.

تفاوت ساعت مطالعه با زمان حضور پشت میز

یکی از اشتباهات رایج میان دانش‌آموزان این است که زمان حضور پشت میز را با ساعت مطالعه مفید یکسان می‌دانند. ممکن است فردی ۱۰ ساعت پشت میز بنشیند، اما به دلیل حواس‌پرتی و استفاده از تلفن همراه، تنها ۴ یا ۵ ساعت مطالعه مفید داشته باشد. در مقابل، فردی با ۶ ساعت مطالعه متمرکز، مرور فعال، حل تست و یادداشت‌برداری مؤثر، بازدهی بیشتری داشته باشد.

بنابراین، هنگام افزایش و ثبت ساعت مطالعه، زمان مطالعه مفید را ملاک قرار دهید؛ هرچند تشخیص دقیق زمان حواس‌پرتی همیشه آسان نیست. برای مثال، اگر از ۶۰ دقیقه حضور پشت میز، ۱۵ دقیقه صرف گوشی یا حواس‌پرتی شود، زمان مفید شما ۴۵ دقیقه است. البته دانش‌آموزانی که انگیزه کافی ندارند و زیاد اهمال‌کاری می‌کنند، می‌توانند برای شروع زمان پشت درس بودن را ثبت کنند و به‌مرور، ساعات واقعی مطالعه را جایگزین کنند.

هدف اصلی، افزایش نسبت زمان مفید به زمان حضور پشت میز است؛ هرچه این نسبت بیشتر باشد، کیفیت یادگیری و بازدهی مطالعه بالاتر خواهد بود.

چرا ساعت مطالعه بعضی افراد پایین است؟

پیش از افزایش ساعت مطالعه، باید علت پایین بودن آن را شناسایی کنید. بسیاری از دانش‌آموزان مشکل را «کمبود انگیزه» می‌دانند، اما دلایل کاهش ساعت مطالعه متنوع‌اند و هرکدام راه‌حل متفاوتی دارند. بدون شناخت علت اصلی، ممکن است با وجود تلاش زیاد، پیشرفت چندانی نداشته باشید.

علت	چگونه باعث کاهش ساعت مطالعه می‌شود؟	راهکار کلی
اهمال‌کاری	شروع مطالعه را مدام به تعویق می‌اندازید و زمان از دست می‌رود.	تقسیم کارها به بخش‌های کوچک، استفاده از قانون دو یا پنج دقیقه و حذف عوامل حواس‌پرتی.
اعتیاد به تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی	وقفه‌های مکرر باعث از بین رفتن تمرکز و کاهش زمان مطالعه مفید می‌شود.	خاموش کردن اعلان‌ها، دور نگه داشتن گوشی و استفاده از برنامه‌های محدودکننده.
کمال‌گرایی	منتظر شرایط یا برنامه‌ای کاملاً ایده‌آل می‌مانید و شروع مطالعه را به تأخیر می‌اندازید.	پذیرش اینکه مطالعه ناقص بهتر از مطالعه نکردن است و تمرکز بر پیشرفت تدریجی.
اضطراب امتحان	نگرانی از نتیجه باعث کاهش تمرکز، اجتناب از مطالعه و فرسودگی ذهنی می‌شود.	برنامه‌ریزی واقع‌بینانه، مرور تدریجی مطالب و تمرین تست برای افزایش اعتمادبه‌نفس.
کمبود خواب	خواب ناکافی تمرکز، حافظه و یادگیری را کاهش می‌دهد و مطالعه را خسته‌کننده می‌کند.	داشتن خواب منظم و کافی و پرهیز از بیدار ماندن طولانی برای درس خواندن.
خستگی ذهنی یا فرسودگی	مطالعه طولانی بدون استراحت باعث افت تمرکز و کاهش بازده می‌شود.	استراحت‌های منظم، تنوع در مطالعه، فعالیت بدنی و رعایت تعادل بین درس و استراحت.
برنامه‌ریزی نامناسب	زمان زیادی صرف تصمیم‌گیری یا انجام کارهای کم‌اهمیت می‌شود و فرصت مطالعه کاهش می‌یابد.	داشتن برنامه روزانه مشخص و اولویت‌بندی درس‌ها بر اساس اهمیت و سختی.
مشکلات روان‌شناختی مانند افسردگی	کاهش انرژی، انگیزه و تمرکز می‌تواند مطالعه را بسیار دشوار کند.	در صورت تداوم علائم، مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک و دریافت کمک تخصصی.

نکته مهم این است که همه افراد به یک دلیل ساعت مطالعه پایینی ندارند. ممکن است یک دانش‌آموز به دلیل استفاده بیش از حد از تلفن همراه زمان مطالعه کمی داشته باشد، در حالی که فرد دیگری به علت اضطراب، کمبود خواب یا فرسودگی ذهنی نتواند تمرکز خود را حفظ کند. به همین دلیل، مؤثرترین راهکار زمانی انتخاب می‌شود که ابتدا علت اصلی کاهش ساعت مطالعه مشخص شود و سپس متناسب با آن، برای افزایش زمان مطالعه اقدام کنید.

سخن پایانی

در این مقاله به معرفی راه های افزایش ساعت مطالعه پرداختیم. این راه‌کارها می‌توانند به شما کمک کنند تا کیفیت مطالعه خود را ارتقا دهید و بتوانید از زمانی که در اختیار دارید به بهترین شکل استفاده کنید. به‌یاد داشته‌باشید که افراد با یکدیگر متفاوت‌اند، بنابراین باید با آزمایش بفهمید که چه روش مطالعه‌ای می‌تواند برای شما کارآمدتر از دیگر روش‌ها باشد.

سوالات متداول